Κάθε μέρα χιλιάδες οχήματα ανεβοκατεβαίνουν τον περιφερειακό της Χώρας σαν να ήταν πάντα εκεί. Κι όμως: ο δρόμος αυτός χρειάστηκε 23 ολόκληρα χρόνια για να ανοίξει — και στο τέλος δεν άνοιξε με υπογραφές. Άνοιξε με μπουλντόζες, με όσους πίστεψαν στο έργο δίπλα του και με «σημαιοφόρο» έναν δήμαρχο-στρατηγό: τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Αθηναίο (1924-2011). Αυτή είναι η ιστορία του πιο σημαντικού έργου που έγινε στο νησί εδώ και δεκαετίες — όπως την αφηγούνται τα ίδια τα ντοκουμέντα της εποχής.
Ο στρατηγός που έγινε δήμαρχος
Ο Κωνσταντίνος Αθηναίος, γεννημένος το 1924, δεν ήταν συνηθισμένος αυτοδιοικητικός. Αντιστράτηγος εν αποστρατεία, εξελέγη δήμαρχος στις εκλογές του 2002 — σε ηλικία 78 ετών — και υπηρέτησε την Τήνο από το 2003 έως το 2006. Έφερε στο Δημαρχείο τη μεθοδικότητα του στρατοπέδου: δεκάδες μελέτες σε ετοιμότητα, διπλογραφικό λογιστικό που «νοικοκύρεψε» τα οικονομικά (και επιβραβεύτηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών), το δικό του δίμηνο Δελτίο Τύπου του Δήμου με το σύνθημα «καλοί πολίτες, οι καλά ενημερωμένοι πολίτες». Επί των ημερών του προχώρησαν το λιμάνι με τον προστατευτικό λιμενοβραχίονα, η δημοτική αγορά, το φράγμα της Βακέτας, νηπιαγωγεία, πλακοστρώσεις σε πόλη και χωριά. Αλλά ένα έργο έμελλε να σφραγίσει τη θητεία του.
23 χρόνια ένα «κολλημένο» έργο ζωής
Η ανάγκη ήταν κραυγαλέα. Σύμφωνα με την εκτίμηση του πολιτικού μηχανικού και συγκοινωνιολόγου Δ. Αθηναίου, που επικαλέστηκε τότε ο Δήμος, η παραλιακή — η μοναδική πρόσβαση όλης της Τήνου προς το λιμάνι — είχε φτάσει να δέχεται δεκαπλάσιο κυκλοφοριακό φόρτο από όσο άντεχε. Σε κάθε άφιξη πλοίου, η πόλη πάθαινε «κυκλοφοριακό έμφραγμα»: νταλίκες, φορτηγά και ΙΧ ακινητοποιημένα στην παραλία, με ό,τι σήμαινε αυτό για τον τουρισμό και την οικονομία.
Κι όμως, ο περιφερειακός σερνόταν επί 23 χρόνια — ανάμεσα σε κακοτεχνίες, καθυστερήσεις και εμπλοκές με τις αρχαιολογικές υπηρεσίες και τα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Πολιτισμού. Το έργο κινδύνευε πλέον να απενταχθεί από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα, δηλαδή να χάσει τη χρηματοδότησή του και να μείνει για πάντα στα χαρτιά.
Η προειδοποίηση: «Θα τον ανοίξουμε δυναμικά μόνοι μας»
Την Πρωτοχρονιά του 2005, στην κατάμεστη αίθουσα του κινηματογράφου «Αμόρε», ο δήμαρχος έκανε τον απολογισμό του και δεν μάσησε τα λόγια του. Στον επίσημο κατάλογο των έργων του Δήμου, δίπλα στον περιφερειακό και τον συνδετικό δρόμο προς τον Ναό της Ευαγγελίστριας, το Δελτίο Τύπου του Δήμου έγραφε επί λέξει: «Μας καθυστερεί η Αρχαιολογική Υπηρεσία. Εάν συνεχίσει, θα τον ανοίξουμε δυναμικά μόνοι μας».
Από το βήμα, ο Αθηναίος κάλεσε τους Τηνιακούς «να είναι έτοιμοι για δυναμικές κινητοποιήσεις αν η υπηρεσία συνεχίσει χωρίς λόγο να απαγορεύει τη διάνοιξη» — και οι 500 παρευρισκόμενοι δημότες, καταγράφει το ντοκουμέντο της εποχής, ενέκριναν με χειροκροτήματα. Δεν ήταν λόγια του αέρα. Ήταν προαναγγελία.
Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε κάτι που σήμερα ακούγεται απίστευτο: τότε, τον περιφερειακό δεν τον ήθελαν όλοι. Όπως θυμούνται όσοι έζησαν την εποχή, υπήρχαν και επαγγελματίες που θεωρούσαν αδιανόητο να παρακαμφθεί η παραλία — φοβούνταν ότι «θα χάσουν την πελατεία». Τα ντοκουμέντα της εποχής μαρτυρούν το κλίμα: δηκτικά δημοσιεύματα, ενστάσεις, ακόμη και ανώνυμες καταγγελίες σε εισαγγελείς και υπουργεία για τα μεγάλα έργα — τις οποίες ο Αθηναίος απαντούσε δημόσια, ονομάζοντας τους συντάκτες τους «δειλούς και συκοφάντες». Πολλοί από όσους τότε πολεμούσαν το έργο, σήμερα ζουν καθημερινά από τα οφέλη του.
Η μέρα των μπουλντόζων
Αυτό που ακολούθησε το περιέγραψε ο ίδιος ο Αθηναίος, στην ομιλία των εγκαινίων: «Ο περιφερειακός δεν άνοιξε ήπια και συγκαταβατικά. Άνοιξε ετσιθελικά ή σχεδόν ετσιθελικά. Στο παρά ένα της καταστροφής, ο Τηνιακός λαός πήρε την τύχη της πόλης στα χέρια του και, με σημαιοφόρο τον Δήμαρχο και παραστάτες τον Έπαρχο, τον Νομάρχη και τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας, ξεκίνησαν οι μπουλντόζες — και έγινε το θαύμα, κάτω από τη σκέπη της Παναγίας. Έγινε σε μια στιγμή ό,τι δεν έγινε 23 ολόκληρα χρόνια».
Οι λεπτομέρειες που διασώζουν τα πρακτικά της εποχής μαρτυρούν το μέγεθος του ρίσκου: ο δήμαρχος ευχαρίστησε δημόσια τον χειριστή του γαιοπροωθητή Χρήστο Κλαυδιανό, «που παρά τον κίνδυνο να οδηγηθεί στο αυτόφωρο ξεκίνησε το άνοιγμα του Περιφερειακού» — και τον φύλακα του Μουσείου Ανδρέα Μινάρδο, που «έκανε κατά θαυμάσιο τρόπο και το καθήκον προς την υπηρεσία του και το χρέος του προς τους συμπατριώτες του». Η τοπική εφημερίδα της εποχής έφτασε να ρωτά δηκτικά: «Γιατί η Αστυνομία δεν συνέλαβε τον Δήμαρχο όταν άνοιγε παράνομα τον περιφερειακό;»
Και μια αποκάλυψη που έκανε ο ίδιος στα εγκαίνια, για το πολιτικό παρασκήνιο: το μεγάλο «ευχαριστώ» το φύλαξε για τον τότε Πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή. «Ήταν αυτός που άναψε με τον δικό του τρόπο το πράσινο φως. Ο Πρωθυπουργός λέει λίγα και σ’ αφήνει να καταλάβεις πολλά — και εγώ τον κατάλαβα».
Δεν ήταν μόνο ο περιφερειακός: λιμάνι, μαρίνα, προκυμαία
Οι αποκλειστικές φωτογραφίες που συνοδεύουν αυτό το αφιέρωμα δεν είναι απλώς αναμνηστικές — απαθανατίζουν τη δουλειά εν εξελίξει. Δεκαπενταύγουστος 2003, πρώτη χρονιά της θητείας του: ο Αθηναίος περπατά τον μόλο δίπλα στον Υπουργό Εμπορικής Ναυτιλίας Γιώργο Πασχαλίδη, δείχνει, επιμένει, διεκδικεί. Ήταν από εκείνα τα κρίσιμα ραντεβού που έβαλαν μπρος τα «νοικοκυρέματα» του λιμανιού και τις βάσεις για την επέκταση της προκυμαίας — τον σημερινό περίπατο που ξεκινά από το ύψος του Πολυμερείου και τον χαιρόμαστε όλοι.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, το λιμάνι έγινε το δεύτερο μεγάλο μέτωπό του: ο προστατευτικός λιμενοβραχίονας που προχωρούσε «παρά τα εμπόδια και τον πόλεμο», οι προβλήτες του έξω λιμανιού, η πλατεία-προβλήτα στα Σπιτάλια, οι μελέτες για τον μώλο των αλιέων στον Φλοίσβο, το πάρκινγκ από το μνημείο της «Έλλης» και η διαπλάτυνση της παραλίας. Ταυτόχρονα προετοίμαζε και την επόμενη φάση του μεγάλου λιμανιού της Τήνου — ένα όραμα που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί ποτέ: έφυγε από τη δημαρχία στο τέλος του 2006 και, το 2011, από τη ζωή.
8 Οκτωβρίου 2006: τα εγκαίνια
Η δικαίωση ήρθε στο τέλος της θητείας του. Το μεσημέρι της 8ης Οκτωβρίου 2006, ο περιφερειακός παραδόθηκε πανηγυρικά στην κυκλοφορία από τον τότε Υπουργό Εσωτερικών Προκόπη Παυλόπουλο, με αγιασμό από τον Μητροπολίτη Δωρόθεο και παρόντες τον ΓΓ Περιφέρειας Ν. Αιγαίου Χαράλαμπο Κόκκινο που χρηματοδότησε το έργο, τον Νομάρχη Κυκλάδων Δημήτρη Μπάιλα, τον Έπαρχο, τον Δήμαρχο Εξωμβούργου — και, συμβολικά, πρώτους απ’ όλους τους οδηγούς ταξί. «Το σημαντικότερο έργο που έγινε εδώ και 50 χρόνια στο νησί», το χαρακτήρισε ο Αθηναίος. Και πρόσθεσε τη φράση που συμπυκνώνει όλη την ιστορία: «Ο περιφερειακός δεν αξιολογείται μόνο σαν ένα σπουδαίο έργο, αλλά και σαν μια σπουδαία πράξη που διδάσκει ότι καμιά θυσία δεν είναι μεγάλη όταν πρόκειται για την Τήνο — και επαληθεύει ότι τα μεγάλα έργα είναι γι’ αυτούς που τολμούν».
Είκοσι χρόνια μετά
Σήμερα ο περιφερειακός είναι η σπονδυλική στήλη της κυκλοφορίας της Χώρας — τόσο αυτονόητος που ξεχνάμε ότι κάποτε δεν υπήρχε. Και η απόδειξη είναι μπροστά μας, φρέσκια όσο δεν πάει: από το Σάββατο 18 Ιουλίου ξεκινά και φέτος η πεζοδρόμηση της Χερσαίας Ζώνης του Λιμένα — η παραλιακή γίνεται περίπατος για ντόπιους και επισκέπτες. Κάτι τέτοιο θα ήταν αδιανόητο χωρίς τον περιφερειακό. Ο ίδιος ο Αθηναίος, άλλωστε, το είχε πει σχεδόν προφητικά από το 2006: «η παραλιακή οδός αποσυμφορήθηκε κυκλοφοριακά σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μας επιτρέπει να κλείσουμε για ένα μήνα την παραλία και να βλέπουμε την πόλη πανέμορφη». Δεκαεννιά χρόνια μετά, κάθε καλοκαιρινή πεζοδρόμηση της παραλίας είναι, χωρίς να το ξέρει, ένα μικρό μνημόσυνο στο έργο του. Δεν ήταν όμως όλα τέλεια: ο κόμβος του Τριποτάμου — η σημερινή «πληγή» του περιμετρικού, όπως την έχει αναδείξει το Tinos Live TV — παραμένει η μεγάλη εκκρεμότητα ενός κατά τα άλλα σπουδαίου έργου. Άλλωστε, τα έργα οδικής ασφάλειας του αύριο χτίζονται πάνω στα έργα υποδομής του χθες. Και η ιστορία του Κωνσταντίνου Αθηναίου — του στρατηγού που, όταν όλα τα χαρτιά είχαν κολλήσει, διάλεξε τις μπουλντόζες, με λίγους αλλά αποφασισμένους δίπλα του — θυμίζει μια απλή αλήθεια: τα μεγάλα έργα δεν τα φέρνει ο χρόνος. Τα φέρνουν άνθρωποι που επιμένουν — και που έχουν τη διορατικότητα να βλέπουν δεκαετίες μπροστά. Μια αρετή που, κακά τα ψέματα, δεν περισσεύει στις μέρες μας.
Ο Κωνσταντίνος Αθηναίος έφυγε από τη ζωή το 2011. Κάθε φορά όμως που ένα όχημα ανηφορίζει τον περιφερειακό, το έργο του συνεχίζει να δουλεύει αθόρυβα για την Τήνο — και αυτό είναι ίσως το πιο τιμητικό μνημόσυνο για έναν άνθρωπο που μετρούσε τη ζωή του σε έργα. Το Tinos Live TV υποκλίνεται στη μνήμη του.
Πηγές: Δελτία Τύπου του Δήμου Τήνου της εποχής και επίσημα στοιχεία του Δήμου Τήνου. Οι φράσεις σε εισαγωγικά αποδίδονται όπως καταγράφηκαν στα κείμενα της εποχής. Οι φωτογραφίες προέρχονται από το αποκλειστικό αρχείο του Tinos Live TV και απαγορεύεται η αναδημοσίευσή τους χωρίς άδεια. Το Tinos Live TV παραμένει ανοιχτό σε κάθε συμπλήρωση ή μαρτυρία από όσους έζησαν τα γεγονότα.
❤️ Ακολουθήστε το Tinos Live TV — ειδήσεις από την Τήνο που δεν θα βρείτε αλλού!