Όταν το χωράφι γίνεται οικόπεδο
Ένα άρθρο για τη «φέρουσα ταυτότητα» των Κυκλάδων θέτει το ερώτημα που αποφεύγουμε: πόση τουριστική ανάπτυξη αντέχει ένα νησί πριν πάψει να είναι ο εαυτός του;
Στο φύλλο της 31ης Ιουλίου 2026 της εφημερίδας «Ύπαιθρος Χώρα» δημοσιεύτηκε ένα κείμενο που, αν και μιλά για όλες τις Κυκλάδες, μοιάζει γραμμένο για όσα βλέπουμε γύρω μας κάθε καλοκαίρι. Ο Γιώργος Ζακυνθινός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, βάζει στο τραπέζι μια ερώτηση που σπάνια ακούγεται στις συζητήσεις για τον τουρισμό: μπορεί ένας προορισμός να επιβιώσει όταν χάνει την αγροδιατροφική του ταυτότητα;
Το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσοι», είναι «τι»
Η δημόσια συζήτηση για τα νησιά γυρίζει σχεδόν πάντα γύρω από τη φέρουσα ικανότητα: πόσους επισκέπτες αντέχουν το λιμάνι, το νερό, τα σκουπίδια, οι δρόμοι. Είναι σημαντικό ερώτημα — αλλά, όπως σημειώνει το άρθρο, μένει μισό όταν περιορίζεται μόνο σε υποδομές και δείκτες.
Ένα νησί μπορεί να αποκτήσει λιμάνι, αεροδρόμιο, ξενοδοχεία και δίκτυα ύδρευσης, και ταυτόχρονα να χάνει σιγά σιγά αυτό ακριβώς που το έκανε ξεχωριστό. Το κρίσιμο ερώτημα, γράφει ο αρθρογράφος, δεν είναι πόσους τουρίστες αντέχει ένα νησί, αλλά πόση ανάπτυξη αντέχει χωρίς να χάσει την ταυτότητά του.
«Η αυθεντικότητα δεν αποτελεί αφηρημένη πολιτισμική έννοια. Αποτελεί οικονομικό κεφάλαιο.»Γιώργος Ζακυνθινός, «Ύπαιθρος Χώρα», 31.7.2026
Μια νέα έννοια: η «Φέρουσα Ταυτότητα»
Το άρθρο προτείνει έναν νέο αναλυτικό όρο, τη Φέρουσα Ταυτότητα (Identity Carrying Capacity – ICC): την ικανότητα ενός τόπου να διατηρεί μακροχρόνια αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά που συγκροτούν τη φυσιογνωμία του. Δεν μετριέται σε κλίνες και αφίξεις, αλλά σε δείκτες όπως:
- Διατήρηση της γεωργικής γης
- Ποσοστό τοπικών προϊόντων στην κατανάλωση
- Αριθμός ενεργών παραγωγών
- Διατήρηση παραδοσιακών ποικιλιών και επαγγελμάτων
- Συμμετοχή τοπικών προϊόντων στη γαστρονομία
- Κοινωνική συνοχή και πολιτιστική κληρονομιά
- Βιοποικιλότητα και ανθεκτικότητα των τοπικών οικοσυστημάτων
Δίπλα του, ο αρθρογράφος περιγράφει και το αντίστροφο φαινόμενο: την «τουριστική αυτοκατανάλωση της ταυτότητας» (Tourism-driven Identity Depletion), όπου η ίδια η επιτυχία ενός προορισμού καταναλώνει σταδιακά τους πόρους που τη δημιούργησαν.
Όταν η γεωργική γη μετατρέπεται σε επένδυση
Ο μηχανισμός είναι απλός και τον έχουμε δει: η γη αποδίδει βραχυπρόθεσμα πολύ περισσότερα ως οικόπεδο παρά ως χωράφι. Οι καλλιέργειες εγκαταλείπονται, οι νέοι φεύγουν από τον πρωτογενή τομέα, η κουζίνα αρχίζει να στηρίζεται σε εισαγόμενες πρώτες ύλες — και ο προορισμός καταναλώνει το ίδιο του το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Το άρθρο θυμίζει ότι σε πολλούς ώριμους τουριστικούς προορισμούς διεθνώς, η επιτυχία του τουρισμού οδήγησε στη σταδιακή εγκατάλειψη της γεωργίας.
Και η Τήνος;
Δεν είναι τυχαίο ότι, ανάμεσα στα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας των Κυκλάδων, το άρθρο αναφέρει ονομαστικά τα τυριά της Τήνου — μαζί με της Νάξου, τη φάβα Σαντορίνης, την κάπαρη, τα τοπικά κρασιά, το θυμαρίσιο μέλι, τα παραδοσιακά αλλαντικά και τα αρωματικά φυτά.
Το νησί έχει, δηλαδή, όλα όσα περιγράφει η θεωρία: τυροκομεία, μελίσσια, αμπέλια, κάπαρη, αγκινάρα, μικρές μονάδες, πεζούλες που κρατούν το χώμα εδώ και αιώνες, περιστεριώνες, ξερολιθιά. Έχει επίσης, όμως, και τα συμπτώματα: χωράφια που αλλάζουν χρήση, νέους που δεν βρίσκουν λόγο να μείνουν στον πρωτογενή τομέα, μενού που θα μπορούσαν να σερβίρονται σε οποιοδήποτε νησί του Αιγαίου.
Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πρακτικά και μετρήσιμα — και δεν τα έχει απαντήσει κανείς για την Τήνο: πόσα στρέμματα καλλιεργούνται σήμερα σε σχέση με μια δεκαετία πριν; Πόσοι είναι οι ενεργοί κτηνοτρόφοι και μελισσοκόμοι; Τι ποσοστό απ’ όσα σερβίρονται στα τραπέζια μας παράγεται στο νησί; Χωρίς αυτά τα νούμερα, η κουβέντα για «αυθεντικότητα» μένει διαφημιστικό σύνθημα.
Τι λέει με δυο λόγια το άρθρο
Η διατήρηση της παραγωγικής βάσης δεν είναι νοσταλγία για το παρελθόν — είναι στρατηγική επένδυση στην ανταγωνιστικότητα του αύριο.
Οι διεθνείς τάσεις δείχνουν ότι οι ταξιδιώτες αναζητούν όλο και περισσότερο αυθεντικές εμπειρίες, τοπική γαστρονομία, μικρές παραγωγικές μονάδες και προϊόντα με ιστορία.
Το ζητούμενο για τις Κυκλάδες, καταλήγει, δεν είναι να επιλέξουν ανάμεσα στον τουρισμό και στην αγροδιατροφή, αλλά να ξανασυνδέσουν δημιουργικά τους δύο πυλώνες.
Το δημοσίευμα
Το κείμενο υπογράφει ο Γιώργος Ζακυνθινός, καθηγητής Τεχνολογίας, Ασφάλειας και Ανάπτυξης Λειτουργικών Τροφίμων και Υγιεινοπροστατευτικών Προϊόντων στη Δημόσια Υγεία, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ). Παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, στη στρατηγική «Farm to Fork», στη Βιώσιμη Γαλάζια Οικονομία, στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και σε εκθέσεις FAO, ΟΟΣΑ, IPCC και UNESCO.
Εσείς τι λέτε; Ποιο τηνιακό προϊόν θα θέλατε να βρίσκετε πιο εύκολα στα ράφια και στα μενού του νησιού; Γράψτε μας — θα το συνεχίσουμε το θέμα με τους ίδιους τους παραγωγούς.
Πηγή: Γιώργος Ζακυνθινός, «Η φέρουσα ικανότητα των Κυκλάδων, η τοπική παραγωγή και ο κίνδυνος απώλειας της αγροδιατροφικής ταυτότητας», εφημερίδα «Ύπαιθρος Χώρα», φύλλο 31.7.2026, σ. 44. Φωτογραφίες: Tinos Live TV.