Βυζαντινή και Λατινοκρατούμενη Τήνος: τι έφερε στο φως η έρευνα — διάλεξη στην Καλλονή την Τετάρτη 12 Αυγούστου

Ανάμεσα στην αρχαία Τήνο των ιερών και στη νεότερη Τήνο των προσκυνητών υπάρχει μια μεγάλη περίοδος για την οποία οι περισσότεροι από εμάς ξέρουμε ελάχιστα: οι αιώνες του Βυζαντίου και της Λατινοκρατίας. Την Τετάρτη 12 Αυγούστου 2026, στις 20:00, η Εταιρεία Τηνιακών Μελετών φέρνει αυτή την περίοδο στην ενοριακή αίθουσα του Ι. Ν. Αγίου Ζαχαρία στην Καλλονή, σε μια ανοιχτή επιστημονική διάλεξη με ελεύθερη είσοδο.

Ο τίτλος της βραδιάς είναι δηλωτικός της δουλειάς που έχει προηγηθεί: «Ματιές στην Τήνο της βυζαντινής, ύστερης μεσαιωνικής και πρώιμης νεότερης περιόδου μέσα από τις εργασίες του ερευνητικού προγράμματος: Βυζαντινή και Λατινοκρατούμενη Τήνος».

Ποιο είναι το πρόγραμμα

Το πρόγραμμα «Βυζαντινή και Λατινοκρατούμενη Τήνος» είναι συνεργασία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων (Υπουργείο Πολιτισμού) και του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Στη διάλεξη θα παρουσιαστούν αποτελέσματά του, μεταξύ των οποίων η έρευνα στον πρωτοβυζαντινό ναό της Αγίας Αναστασίας στη θέση «Ρέντια», καθώς και εργασίες στο Ξώμπουργο και σε άλλα σημεία του νησιού.

Δεν πρόκειται, δηλαδή, για μια γενική ομιλία περί ιστορίας. Πρόκειται για το τι βγήκε από το χώμα και από τις πηγές — και για το πώς αυτό αλλάζει την εικόνα που έχουμε για το νησί σε μια εποχή που συνήθως προσπερνάμε.

Γιατί μετράει αυτή η περίοδος για την Τήνο

Από τις αρχές του 13ου αιώνα η Τήνος περνά στα χέρια της βενετικής οικογένειας των Γκίζι και από το 1390 στη Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, υπό την οποία θα παραμείνει —μαζί με τη Μύκονο— ως το 1715. Το νησί έμεινε βενετικό περισσότερο από κάθε άλλο στο Αιγαίο, με κέντρο του το κάστρο του Ξωμβούργου.

Ό,τι βλέπουμε σήμερα ως «παλιό» στην Τήνο έχει από κάτω του κι έναν ακόμα αιώνα που δεν τον έχουμε διαβάσει.

Αυτή η μακρά διάρκεια εξηγεί πολλά από όσα έχουμε γύρω μας χωρίς να τα σκεφτόμαστε: επώνυμα, οικόσημα σε υπέρθυρα, διοικητικούς όρους που έμειναν στα χωριά, τη διπλή εκκλησιαστική παρουσία. Η αρχαιολογική έρευνα των τελευταίων χρόνων προσθέτει σε αυτά κάτι πιο σπάνιο: υλικά κατάλοιπα της καθημερινής κατοίκησης.

Ποιοι θα μιλήσουν

Η επιτοίχια ανακοίνωση —το «πόστερ», όπως λέγεται στα επιστημονικά συνέδρια— είναι μια συνοπτική παρουσίαση σε πίνακα, που ο κόσμος μπορεί να δει και να συζητήσει πριν και μετά την ομιλία. Αξίζει να πάτε λίγο νωρίτερα.

Αξίζει να σταθούμε σε μια λεπτομέρεια: η Σοφία Ανδριώτη μπήκε σε αυτό το πρόγραμμα από φοιτήτρια — πρακτική άσκηση το 2022–2023, αρχαιολόγος από το 2024. Παράλληλα ξεναγεί σε Μύκονο, Δήλο και Τήνο με άδεια του Υπουργείου Τουρισμού, ενώ έχει υπογράψει και κείμενα για τα πολιτιστικά του νησιού. Την Τετάρτη παρουσιάζει τη δική της δουλειά στο ίδιο τραπέζι με τους δύο διευθυντές της έρευνας. Τηνιακό αίμα μέσα στην έρευνα για την Τήνο.

Ποιος διοργανώνει

Η Εταιρεία Τηνιακών Μελετών είναι επιστημονικό, μη κερδοσκοπικό σωματείο που ιδρύθηκε το 1993 και έχει ως σκοπό την έρευνα, μελέτη, ανάδειξη και προστασία του φυσικού, κοινωνικού, τεχνο-οικονομικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος της Τήνου. Η διάλεξη εντάσσεται στον κύκλο των «Επιστημονικών Συναντήσεων» που διοργανώνει.

Η εκδήλωση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Πολιτιστικού & Περιβαλλοντικού Συλλόγου Καλλονής – Καρκάδου.

Στοιχεία εκδήλωσης: δελτίο Τύπου και αφίσα της Εταιρείας Τηνιακών Μελετών (Τήνος, 3/8/2026). Φωτογραφίες αφίσας: Ε. Δελασούδα.