Αν ήταν παιδί, «θα το είχαμε πατήσει»

Μια γάτα στην είσοδο της Χώρας, μέσα στο σχέδιο πόλης, εκεί που το αυτοκίνητο δεν προλαβαίνει καν να πάρει φόρα. Ένας σκαντζόχοιρος στον επαρχιακό, λίγο πριν τη στροφή. Ένα φίδι, ένα πουλί, ένα ακόμα μικρό σώμα που το προσπερνάμε χωρίς να σηκώσουμε το πόδι από το γκάζι. Τα βλέπουμε όλο και πιο συχνά — και αυτό δεν σημαίνει ότι πλήθυναν τα ζώα. Σημαίνει ότι δεν προσέχουμε.

Η κουβέντα για την οδική ασφάλεια στην Τήνο συνήθως ξεκινάει όταν χτυπήσει άνθρωπος. Αλλά τα σημάδια είναι εκεί πολύ πριν. Είναι στην άσφαλτο, μικρά και σιωπηλά, και τα προσπερνάμε κάθε μέρα.

Ό,τι μένει στην άσφαλτο

Οι φωτογραφίες αυτής της σελίδας δεν είναι από αρχείο ούτε από άλλο νησί. Τραβήχτηκαν στην Τήνο, μέσα σε λίγες εβδομάδες, το ίδιο καλοκαίρι. Δύο διαφορετικά σημεία, δύο διαφορετικά ζώα, η ίδια εικόνα.

Στο κέντρο της πόλης δεν υπάρχει δικαιολογία «δεν το είδα». Σε δρόμο με παρκαρισμένα αυτοκίνητα δεξιά κι αριστερά, με πεζοδρόμια μισού μέτρου και τυφλά σημεία, το μόνο πράγμα που σε σώζει είναι η ταχύτητα με την οποία μπαίνεις. Ό,τι ισχύει για μια γάτα που βγαίνει ανάμεσα από δύο αυτοκίνητα, ισχύει απαράλλαχτα για ένα παιδί που τρέχει πίσω από μια μπάλα.

Έξω από τους οικισμούς η εικόνα αλλάζει, το πρόβλημα όχι. Ο δρόμος είναι καινούργιος, στρωτός, δελεαστικός. Η ορατότητα μεγάλη. Και όμως το ζώο δεν προλαβαίνει — γιατί δεν είναι το ζώο που πρέπει να προλάβει.

Το πατημένο ζώο δεν είναι μια θλιβερή εικόνα και τίποτα άλλο. Είναι η απόδειξη ότι σε εκείνο το σημείο, εκείνη την ώρα, δεν προλαβαίναμε να φρενάρουμε.

Δεν είναι ατυχία. Είναι ταχύτητα.

Τα περισσότερα ζώα της Τήνου κινούνται όταν εμείς βλέπουμε λιγότερο: το σούρουπο και τη νύχτα. Ο σκαντζόχοιρος και ο ασβός είναι νυχτόβιοι. Οι γάτες κυκλοφορούν μετά τη δύση. Τα κοπάδια γυρίζουν στο μαντρί την ώρα που ο ήλιος πέφτει και τα φώτα μας δεν έχουν ακόμα δουλειά.

Και δεν είναι μόνο τα μικρά. Στους δρόμους του νησιού συναντάς πρόβατα και κατσίκες που έχουν βγει από το κοπάδι, τα λιγοστά γαϊδουράκια και άλογα, ζώα που στέκονται ακίνητα στη μέση της λωρίδας γιατί έτσι έμαθαν. Μια κατσίκα σε μια κλειστή στροφή δεν είναι απλώς «ένα ζώο»: είναι σαράντα με εξήντα κιλά που, στα ενενήντα, μπαίνουν στο παρμπρίζ σου.

Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ν.5209/2025, άρθρο 24) όρισε το γενικό όριο μέσα στις κατοικημένες περιοχές στα 30 χλμ./ώρα — 50 μόνο σε δρόμους με δύο τουλάχιστον λωρίδες ανά κατεύθυνση, με διαγράμμιση ή διαχωριστική νησίδα. Στο υπόλοιπο οδικό δίκτυο το όριο φτάνει τα 90, στους μη ασφαλτοστρωμένους δρόμους τα 40, ενώ η ειδική σήμανση μπορεί να ορίζει μικρότερα. Στην Τήνο, με τα στενά περάσματα, τις κλειστές στροφές και τις ξερολιθιές που κόβουν την ορατότητα, τα νούμερα αυτά είναι το ανώτατο επιτρεπτό — όχι ο στόχος. Σε στενό δρόμο, σε χωριό ή τη νύχτα, η μόνη σωστή ταχύτητα είναι αυτή που σου επιτρέπει να σταματήσεις μέσα στο κομμάτι του δρόμου που βλέπεις.

Αν αντί για γάτα ήταν ένα παιδί που έτρεξε πίσω από μια μπάλα. Αν αντί για σκαντζόχοιρο ήταν ένας ηλικιωμένος που κατέβαινε αργά το πεζοδρόμιο. Με την ίδια ταχύτητα, στο ίδιο σημείο, το αποτέλεσμα θα ήταν το ίδιο. Μόνο που τότε δεν θα λέγαμε «κρίμα» και δεν θα προσπερνούσαμε.

Η Οφιούσα δεν είναι άδεια

Η Τήνος λεγόταν στην αρχαιότητα Οφιούσα, από την αφθονία των ερπετών της. Το όνομα δεν ήταν σχήμα λόγου. Κάτω από το ξερό τοπίο που βλέπουμε από το παρμπρίζ ζει ολόκληρο δίκτυο ζωής, και σχεδόν όλο περνάει κάποια στιγμή τον δρόμο μας.

Ο σκαντζόχοιρος είναι από τα πιο συνηθισμένα θηλαστικά των Κυκλάδων. Στην Ελλάδα ζει το είδος Erinaceus roumanicus, προστατευόμενο από το π.δ. 67/1981 και τη Σύμβαση της Βέρνης, και δεν είναι θηρεύσιμο. Ο δυτικοευρωπαϊκός συγγενής του μπήκε τον Οκτώβριο του 2024 στην κατηγορία «σχεδόν απειλούμενο» του IUCN, με μειώσεις πληθυσμού που φτάνουν το 30% σε μια δεκαετία — και πρώτη αιτία τα οχήματα.

Ο ασβός υπάρχει στην Τήνο, όπως και στην Άνδρο και τη Σίφνο. Νυχτόβιος, βαρύς, με σταθερή πορεία· δεν είναι θηρεύσιμο είδος και μία από τις βασικές αιτίες θανάτου του στην Ελλάδα είναι τα τροχαία. Στο νησί ζουν επίσης λαγοί και κουνάβια.

Τα φίδια της Τήνου — έφιος, έρυκας, λαφιάτης, σπιτόφιδο, αγιόφιδο, νερόφιδα, η οχιά — είναι όλα προστατευόμενα από τη Σύμβαση της Βέρνης, την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και το π.δ. 67/1981. Δεν τα σκοτώνουμε ούτε στον δρόμο ούτε στην αυλή. Κρατούν τα τρωκτικά μακριά από τα σπίτια και τις αποθήκες μας· χωρίς αυτά, το πρόβλημα δεν λύνεται, μεγαλώνει.

Στα ρέματα του νησιού ζει η γραμμωτή νεροχελώνα (Mauremys rivulata), κι αυτή προστατευόμενη από την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Από πάνω περνούν μαυροπετρίτες, πετρίτες, γερακίνες, σπιζαετοί. Δύο περιοχές της Τήνου είναι ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000: η «Τήνος: Μυρσίνη – Ακρωτήριο Λιβάδα» (GR4220019) και η «Βορειοανατολική Τήνος και νησίδες» (GR4220031).

Κανείς δεν τα μετράει

Στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι σκοτώνονται κάθε χρόνο στους δρόμους 194 εκατομμύρια πουλιά και 29 εκατομμύρια θηλαστικά (μελέτη Grilo κ.ά., Frontiers in Ecology and the Environment, 2020). Στην Ελλάδα δεν υπάρχει καμία εθνική καταγραφή τροχαίων με άγρια ζώα: τα περιστατικά μένουν σε τοπικές αναρτήσεις και σε φωτογραφίες κινητών.

Ας αρχίσουμε λοιπόν να μετράμε εμείς. Αν δείτε ζώο χτυπημένο στον δρόμο, στείλτε μας φωτογραφία και σημείο. Θα καταγράψουμε τα σημεία που επαναλαμβάνονται — γιατί όπου πεθαίνουν ζώα, εκεί κάποια στιγμή χτυπάει και άνθρωπος.

Τι κάνουμε, πρακτικά

1. Κόβουμε ταχύτητα μετά το σούρουπο. Είναι η ώρα που κινούνται όλα — και η ώρα που εμείς βλέπουμε λιγότερο.
2. Μεγάλη σκάλα όπου επιτρέπεται. Τα μάτια των ζώων γυαλίζουν στη δέσμη· τα δύο φωτεινά σημεία στην άκρη του δρόμου είναι προειδοποίηση.
3. Δεν κόβουμε απότομα τιμόνι. Για ένα μικρό ζώο, φρενάρουμε σε ευθεία γραμμή. Οι απότομες αποφυγές είναι αυτές που ρίχνουν αυτοκίνητα σε ξερολιθιές και σε αντίθετο ρεύμα.
4. Αν το ζώο είναι ζωντανό: σταματάμε με ασφάλεια, αλάρμ, και τηλέφωνο στον Δήμο ή στην Αστυνομία. Δεν το ταΐζουμε και δεν του δίνουμε γάλα.
5. Σκαντζόχοιρος ή χελώνα στο οδόστρωμα: τα περνάμε απέναντι προς την κατεύθυνση που πήγαιναν — αλλιώς θα ξαναγυρίσουν. Τον σκαντζόχοιρο τον σηκώνουμε με χοντρό πανί ή μπουφάν, ποτέ με γυμνά χέρια.
6. Φίδι: δεν το σκοτώνουμε και δεν το πλησιάζουμε. Απομακρυνόμαστε ήρεμα· θα φύγει μόνο του.
7. Νεκρό ζώο στη λωρίδα: αν μπορούμε με ασφάλεια, το βγάζουμε από το οδόστρωμα — για να μην προκαλέσει το επόμενο ατύχημα σε όποιον το αποφύγει απότομα. Αλλιώς ειδοποιούμε τον Δήμο.

Να γυρνάμε όλοι σπίτι μας. Και να αφήνουμε και τα υπόλοιπα να γυρίσουν στα δικά τους.

Φωτογραφίες: Tinos Live TV, Τήνος, καλοκαίρι 2026. Πηγές: ν.4830/2021 · ΚΟΚ ν.5209/2025 · π.δ. 67/1981 · Οδηγία 92/43/ΕΟΚ · Σύμβαση της Βέρνης · IUCN Red List (2024) · Grilo et al., Frontiers in Ecology and the Environment (2020) · TopoGuide – Πανίδα & ερπετά Τήνου · ΟΦΥΠΕΚΑ / Natura 2000.
Το άρθρο εντάσσεται στην καμπάνια του Tinos Live TV «Ασφαλείς δρόμοι Τήνου — Παντηνιακή ευαισθησία για την οδική ασφάλεια».