Οι έλεγχοι «θερίζουν» τα μαγαζιά της Τήνου — αλλά κανείς δεν κοιτάζει ψηλά
Το ίδιο καλοκαίρι που τα μεικτά κλιμάκια «θερίζουν» ταμεία και κουζίνες για την ψηφιακή κάρτα και την αδήλωτη εργασία, ένας άνθρωπος σε χωριό της Τήνου σκαρφαλώνει σε στύλο με μελτέμι έως 7 μποφόρ — χωρίς τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας, μόνος. Ποιον από τους δύο θα ελέγξουν;
Οι φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν αυτές τις μέρες στα τοπικά social media δείχνουν το ίδιο μοτίβο: τεχνίτες πάνω σε στύλους του δικτύου, καταμεσής του Αυγούστου, με το μελτέμι να σφυρίζει στα σύρματα. Οι λεζάντες είναι καλοπροαίρετες — θαυμασμός για τη δύσκολη δουλειά. Κανείς όμως δεν σχολιάζει το προφανές: η προστασία λείπει.
Το μελτέμι δεν είναι λεπτομέρεια
Οι μέρες αυτές ήταν μέρες ισχυρού μελτεμιού: οι προγνώσεις έδιναν βοριάδες που στο Αιγαίο έφταναν τα 7 μποφόρ, με θερμοκρασίες που άγγιζαν τους 38-39 βαθμούς. Σε τέτοιες συνθήκες, πάνω σε έναν στύλο, δύο πράγματα δουλεύουν ταυτόχρονα εναντίον του εργαζόμενου: η ριπή που τον σπρώχνει και η ζέστη που του κόβει τα αντανακλαστικά. Και τα δύο είναι μετρήσιμα. Και τα δύο προβλέπονται από τον νόμο.
Τι λέει η νομοθεσία — με άρθρο και αριθμό
- Π.Δ. 155/2004 (εργασίες σε ύψος), σημείο 4.1.6: οι προσωρινές εργασίες σε ύψος «εκτελούνται μόνον όταν οι καιρικές συνθήκες δεν θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια».
- Π.Δ. 155/2004, σημείο 4.1.1: προτεραιότητα στα συλλογικά μέτρα προστασίας έναντι των ατομικών — δηλαδή καλάθι/ανυψωτικό πρώτα, και μόνο όπου δεν γίνεται, ζώνη και σχοινιά (σημείο 4.4).
- Π.Δ. 396/1994 (Μέσα Ατομικής Προστασίας), άρθρο 4 §6: τα ΜΑΠ «χορηγούνται από τον εργοδότη δωρεάν». Στον ενδεικτικό κατάλογο του Παραρτήματος ΙΙΙ, το κράνος αντιστοιχεί στις εργασίες σε ύψος και σε μεταλλικές κατασκευές.
- Ν. 3850/2010 (Κώδικας νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων): η υποχρέωση για την ασφάλεια βαρύνει τον εργοδότη, ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιχείρησης ή τη διάρκεια της εργασίας.
Ο τεχνίτης δεν είναι ο υπεύθυνος
Ας το πούμε καθαρά, γιατί συνήθως λέγεται στραβά: δεν φταίει ο άνθρωπος στον στύλο. Ο εργαζόμενος που ανεβαίνει χωρίς μέσα προστασίας σπάνια «βαριέται». Συνήθως δεν του δόθηκαν, ή δόθηκαν μια φορά και δεν αντικαταστάθηκαν, ή η δουλειά «είναι πεντάλεπτη», ή είναι μόνος και βιάζεται να τελειώσει πριν πέσει το φως. Η προστασία δεν είναι θέμα χαρακτήρα. Είναι θέμα οργάνωσης — και η οργάνωση έχει όνομα: εργοδότης. Ποιος είναι εδώ ο εργοδότης, δεν το γνωρίζουμε: μπορεί να είναι εργολάβος που δουλεύει για λογαριασμό του δικτύου — το πιθανότερο — μπορεί όμως να είναι και συνεργείο του ίδιου του διαχειριστή. Για τον νόμο δεν έχει καμία σημασία. Οι υποχρεώσεις είναι ακριβώς οι ίδιες, και η ευθύνη δεν μικραίνει όσο μεγαλώνει η εταιρεία.
Υπάρχει και μια ρίζα που δεν λέγεται συχνά: τα τεχνικά συνεργεία του δικτύου έχουν λιγοστέψει. Χρόνια συνταξιοδοτήσεων και εθελούσιων εξόδων άφησαν κενά που δεν αναπληρώθηκαν με τον ίδιο ρυθμό — δεν είναι τυχαίο ότι ο ΔΕΔΔΗΕ προκηρύσσει τη μία πρόσληψη τεχνικών μετά την άλλη σε όλη τη χώρα. Λιγότερα χέρια σημαίνει περισσότερη πίεση και, στα νησιά, δουλειές που γίνονται συχνά από έναν άνθρωπο μόνο. Αυτό δεν το λύνει ο εργαζόμενος — το λύνουν προσλήψεις και ενίσχυση των συνεργείων.
Και κάτι ακόμα, που φαίνεται συχνά σε τέτοιες εικόνες: είναι μόνος. Σε εργασία σε ύψος, δεύτερο άτομο στο έδαφος δεν είναι πολυτέλεια· είναι αυτός που θα καλέσει βοήθεια στα πρώτα δευτερόλεπτα. Αν λείπουν τα πιο φτηνά, τα πιο ορατά, τα πιο στοιχειώδη — δύσκολα πιστεύει κανείς ότι υπάρχουν τα υπόλοιπα: γραπτή εκτίμηση κινδύνου, τεχνικός ασφαλείας, εκπαίδευση, όριο ανέμου πάνω από το οποίο η δουλειά σταματά.
Οι έλεγχοι που γίνονται — και αυτοί που δεν γίνονται
Δεν είναι ότι δεν γίνονται έλεγχοι. Γίνονται — και πολλοί. Το επιχειρησιακό σχέδιο της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2026 προβλέπει 72.133 ελέγχους πανελλαδικά, με προτεραιότητα στην υγεία και την ασφάλεια στις κατασκευές και στα τεχνικά έργα. Όλο το καλοκαίρι, μεικτά κλιμάκια της Επιθεώρησης, του e-ΕΦΚΑ και της ΑΑΔΕ σαρώνουν τις τουριστικές περιοχές για αδήλωτη εργασία και ψηφιακή κάρτα. Σύμφωνα με μαρτυρίες επαγγελματιών του νησιού, τα κλιμάκια πέρασαν ήδη και από την Τήνο — και, όπως το λένε οι ίδιοι, «θέρισαν».
Ο μικρός επαγγελματίας, δηλαδή, ξέρει ότι η πόρτα του μπορεί να χτυπήσει όποια στιγμή — και πληρώνει ακριβά μια κάρτα που δεν «χτύπησε» στην ώρα της. Το συνεργείο που δουλεύει σε ύψος, για λογαριασμό δικτύων και εργολαβιών, πόσες πιθανότητες έχει να δει ελεγκτή δίπλα στον στύλο; Αν η απάντηση είναι «καμία», τότε ο έλεγχος δεν μετράει την παραβατικότητα. Μετράει ποιος είναι εύκολος στόχος.
«Και πού είναι η Επιθεώρηση Εργασίας;»
Υπάρχει — και μάλιστα οργώνει φέτος τα νησιά. Απλώς όχι γι’ αυτό. Και δεν είναι πια «το ΙΚΑ». Από το 2021 λειτουργεί ως Ανεξάρτητη Αρχή «Επιθεώρηση Εργασίας». Δέχεται καταγγελίες επώνυμα ή ανώνυμα: ηλεκτρονικά μέσω του gov.gr, στο τηλέφωνο 1555, ταχυδρομικά ή αυτοπροσώπως στην τοπική υπηρεσία. Κάθε καταγγελία παίρνει αριθμό.
Από τις 26 Ιουνίου 2026 εφαρμόζεται νέο σύστημα διαχείρισης καταγγελιών με βαθμολόγηση κινδύνου: όσες κρίνονται υψηλού κινδύνου οδηγούν σε άμεσο έλεγχο, οι μέσου μπαίνουν σε σειρά προτεραιότητας. Μια εργασία σε ύψος, χωρίς μέτρα προστασίας, με ισχυρό άνεμο, δεν είναι δύσκολο να καταταγεί.
Το ΕΦΚΑ — που οι περισσότεροι το λέμε ακόμη ΙΚΑ — μπαίνει στο κάδρο μετά: εκεί δηλώνεται το εργατικό ατύχημα. Πριν από αυτό, η αρμοδιότητα είναι της Επιθεώρησης. Το ερώτημα «πού είναι;» έχει επομένως και μια δεύτερη ανάγνωση: πόσοι από εμάς, βλέποντας τέτοιες φωτογραφίες, σκεφτήκαμε να σηκώσουμε το τηλέφωνο;
Τι πρέπει να ισχύει σε κάθε τέτοια δουλειά
Δεν κατονομάζουμε κανέναν — ούτε εργαζόμενους ούτε εταιρείες. Τα αυτονόητα, όμως, είναι συγκεκριμένα:
- Καλαθοφόρο ή ανυψωτικό όπου είναι εφικτό — το σκαρφάλωμα είναι η τελευταία επιλογή, όχι η πρώτη.
- Κράνος και εξοπλισμός ανακοπής πτώσης, χορηγημένα και ελεγμένα από τον εργοδότη — δωρεάν, όπως ορίζει ο νόμος.
- Γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου και όριο έντασης ανέμου πάνω από το οποίο η δουλειά σταματά.
- Δεύτερο άτομο στο έδαφος — αυτός που θα καλέσει βοήθεια στα πρώτα δευτερόλεπτα.
- Και προς την Επιθεώρηση Εργασίας, ένα γενικό ερώτημα που αφορά όλο το νησί: πόσοι έλεγχοι υγείας και ασφάλειας γίνονται φέτος στις Κυκλάδες σε τεχνικά έργα και εργασίες σε ύψος;
Αν φορείς ή συνεργεία θέλουν να τοποθετηθούν δημόσια, ο χώρος είναι ανοιχτός.
Την επόμενη φορά που θα δείτε κάποιον να δουλεύει σε ύψος χωρίς προστασία, μη το προσπεράσετε ως «λεβεντιά». Είναι ένα τηλεφώνημα στο 1555 — γίνεται και ανώνυμα — και είναι μια ζωή. Κι αν το κράτος βρίσκει προσωπικό για να μετράει κάρτες στα ταμεία, μπορεί να βρει και για να μετράει κράνη στους στύλους. Πείτε μας στα σχόλια: έχετε δει κι εσείς συνεργεία να δουλεύουν έτσι στην Τήνο;
Φωτογραφία: ενδεικτική εικόνα — χωρίς πρόσωπα και χωρίς στοιχεία ταυτοποίησης. Νομοθεσία: Π.Δ. 155/2004, Π.Δ. 396/1994, Ν. 3850/2010 — μέσω ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Καιρός: προγνώσεις ημέρας για βοριάδες έως 7 μποφόρ στο Αιγαίο. Καταγγελίες: Ανεξάρτητη Αρχή «Επιθεώρηση Εργασίας» (gov.gr, 1555). Στοιχεία ελέγχων: επιχειρησιακό σχέδιο 2026 και ανακοινώσεις της Ανεξάρτητης Αρχής «Επιθεώρηση Εργασίας».
