Οι έλεγχοι «θερίζουν» τα μαγαζιά της Τήνου — αλλά κανείς δεν κοιτάζει ψηλά
Το ίδιο καλοκαίρι που τα μεικτά κλιμάκια «θερίζουν» ταμεία και κουζίνες για την ψηφιακή κάρτα και την αδήλωτη εργασία, ένας άνθρωπος στον Αρνάδο σκαρφαλώνει σε στύλο με μελτέμι έως 7 μποφόρ — χωρίς κράνος, χωρίς καλάθι, μόνος. Ποιον από τους δύο θα ελέγξουν;
Η λεζάντα ήταν καλοπροαίρετη — και δίκαιη. Ένας κάτοικος ανέβασε τη φωτογραφία για να δείξει τι σημαίνει να δουλεύει κάποιος εκεί πάνω στη μέση του Αυγούστου. «Λίγη ώρα ακόμα…», έγραψε, και έβαλε τη λέξη «εύκολη» σε εισαγωγικά, γιατί ξέρει ότι δεν είναι. Μαζεύτηκαν αντιδράσεις, ένα σχόλιο. Κανείς δεν έγραψε το προφανές: ο άνθρωπος δεν φοράει κράνος.
Τι δείχνει η φωτογραφία
Ξύλινος στύλος του δικτύου. Ψηλά, οι βραχίονες με τους μονωτήρες και οι γραμμές που φεύγουν προς τέσσερις κατευθύνσεις. Πιο χαμηλά, ένα μπουκέτο μαύρα καλώδια — και μέσα σ’ αυτό, ένας άνδρας. Φοράει ανοιχτόχρωμο μπλουζάκι, σκούρο παντελόνι, άρβυλα· στη μέση έχει ζώνη με ιμάντες και στο πλάι κρέμεται πάνινη εργαλειοθήκη. Στο κάδρο δεν υπάρχει καλάθι, δεν υπάρχει ανυψωτικό, δεν υπάρχει σκάλα: ανέβηκε στον στύλο. Και δεν υπάρχει κράνος — ούτε στο κεφάλι του, ούτε κρεμασμένο κάπου.
Από κάτω απλώνεται το χωριό με τις πεζούλες και, πιο πέρα, η θάλασσα σε θολή ατμόσφαιρα. Στο ίδιο κάδρο, δηλαδή, χωράει και το ύψος και το τι σημαίνει να πέσεις από εκεί.
«Λίγη ώρα ακόμα… στην “εύκολη” δουλειά.»Από τη δημόσια ανάρτηση κατοίκου
Το μελτέμι δεν είναι λεπτομέρεια
Η ίδια μέρα ήταν μέρα ισχυρού μελτεμιού: οι προγνώσεις έδιναν βοριάδες που στο Αιγαίο έφταναν τα 7 μποφόρ, με θερμοκρασίες που άγγιζαν τους 38-39 βαθμούς. Σε τέτοιες συνθήκες, πάνω σε έναν στύλο, δύο πράγματα δουλεύουν ταυτόχρονα εναντίον του εργαζόμενου: η ριπή που τον σπρώχνει και η ζέστη που του κόβει τα αντανακλαστικά. Και τα δύο είναι μετρήσιμα. Και τα δύο προβλέπονται από τον νόμο.
Τι λέει η νομοθεσία — με άρθρο και αριθμό
- Π.Δ. 155/2004 (εργασίες σε ύψος), σημείο 4.1.6: οι προσωρινές εργασίες σε ύψος «εκτελούνται μόνον όταν οι καιρικές συνθήκες δεν θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια».
- Π.Δ. 155/2004, σημείο 4.1.1: προτεραιότητα στα συλλογικά μέτρα προστασίας έναντι των ατομικών — δηλαδή καλάθι/ανυψωτικό πρώτα, και μόνο όπου δεν γίνεται, ζώνη και σχοινιά (σημείο 4.4).
- Π.Δ. 396/1994 (Μέσα Ατομικής Προστασίας), άρθρο 4 §6: τα ΜΑΠ «χορηγούνται από τον εργοδότη δωρεάν». Στον ενδεικτικό κατάλογο του Παραρτήματος ΙΙΙ, το κράνος αντιστοιχεί στις εργασίες σε ύψος και σε μεταλλικές κατασκευές.
- Ν. 3850/2010 (Κώδικας νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων): η υποχρέωση για την ασφάλεια βαρύνει τον εργοδότη, ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιχείρησης ή τη διάρκεια της εργασίας.
Ο τεχνίτης δεν είναι ο υπεύθυνος
Ας το πούμε καθαρά, γιατί συνήθως λέγεται στραβά: δεν φταίει ο άνθρωπος στον στύλο. Ο εργαζόμενος που ανεβαίνει χωρίς κράνος σπάνια «βαριέται». Συνήθως δεν του δόθηκε, ή του δόθηκε μια φορά και δεν αντικαταστάθηκε, ή η δουλειά «είναι πεντάλεπτη», ή είναι μόνος και βιάζεται να τελειώσει πριν πέσει το φως. Το κράνος δεν είναι θέμα χαρακτήρα. Είναι θέμα οργάνωσης — και η οργάνωση έχει όνομα: εργοδότης. Ποιος είναι εδώ ο εργοδότης, δεν το γνωρίζουμε: μπορεί να είναι εργολάβος που δουλεύει για λογαριασμό του δικτύου — το πιθανότερο — μπορεί όμως να είναι και συνεργείο του ίδιου του διαχειριστή. Για τον νόμο δεν έχει καμία σημασία. Οι υποχρεώσεις είναι ακριβώς οι ίδιες, και η ευθύνη δεν μικραίνει όσο μεγαλώνει η εταιρεία.
Και κάτι ακόμα, που φαίνεται στο κάδρο: είναι μόνος. Σε εργασία σε ύψος, δεύτερο άτομο στο έδαφος δεν είναι πολυτέλεια· είναι αυτός που θα καλέσει βοήθεια στα πρώτα δευτερόλεπτα. Αν λείπει το κράνος — που είναι το πιο φτηνό, το πιο ορατό, το πιο στοιχειώδες — δύσκολα πιστεύει κανείς ότι υπάρχουν τα υπόλοιπα: γραπτή εκτίμηση κινδύνου, τεχνικός ασφαλείας, εκπαίδευση, όριο ανέμου πάνω από το οποίο η δουλειά σταματά.
Οι έλεγχοι που γίνονται — και αυτοί που δεν γίνονται
Δεν είναι ότι δεν γίνονται έλεγχοι. Γίνονται — και πολλοί. Το επιχειρησιακό σχέδιο της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2026 προβλέπει 72.133 ελέγχους πανελλαδικά, με προτεραιότητα στην υγεία και την ασφάλεια στις κατασκευές και στα τεχνικά έργα. Όλο το καλοκαίρι, μεικτά κλιμάκια της Επιθεώρησης, του e-ΕΦΚΑ και της ΑΑΔΕ σαρώνουν τις τουριστικές περιοχές για αδήλωτη εργασία και ψηφιακή κάρτα. Σύμφωνα με μαρτυρίες επαγγελματιών του νησιού, τα κλιμάκια πέρασαν ήδη και από την Τήνο — και, όπως το λένε οι ίδιοι, «θέρισαν».
Ο μικρός επαγγελματίας, δηλαδή, ξέρει ότι η πόρτα του μπορεί να χτυπήσει όποια στιγμή — και πληρώνει ακριβά μια κάρτα που δεν «χτύπησε» στην ώρα της. Το συνεργείο που δουλεύει σε ύψος, για λογαριασμό δικτύων και εργολαβιών, πόσες πιθανότητες έχει να δει ελεγκτή δίπλα στον στύλο; Αν η απάντηση είναι «καμία», τότε ο έλεγχος δεν μετράει την παραβατικότητα. Μετράει ποιος είναι εύκολος στόχος.
«Και πού είναι η Επιθεώρηση Εργασίας;»
Υπάρχει — και μάλιστα οργώνει φέτος τα νησιά. Απλώς όχι γι’ αυτό. Και δεν είναι πια «το ΙΚΑ». Από το 2021 λειτουργεί ως Ανεξάρτητη Αρχή «Επιθεώρηση Εργασίας». Δέχεται καταγγελίες επώνυμα ή ανώνυμα: ηλεκτρονικά μέσω του gov.gr, στο τηλέφωνο 1555, ταχυδρομικά ή αυτοπροσώπως στην τοπική υπηρεσία. Κάθε καταγγελία παίρνει αριθμό.
Από τις 26 Ιουνίου 2026 εφαρμόζεται νέο σύστημα διαχείρισης καταγγελιών με βαθμολόγηση κινδύνου: όσες κρίνονται υψηλού κινδύνου οδηγούν σε άμεσο έλεγχο, οι μέσου μπαίνουν σε σειρά προτεραιότητας. Μια εργασία σε ύψος, χωρίς κράνος, με ισχυρό άνεμο, δεν είναι δύσκολο να καταταγεί.
Το ΕΦΚΑ — που οι περισσότεροι το λέμε ακόμη ΙΚΑ — μπαίνει στο κάδρο μετά: εκεί δηλώνεται το εργατικό ατύχημα. Πριν από αυτό, η αρμοδιότητα είναι της Επιθεώρησης. Το ερώτημα «πού είναι;» έχει επομένως και μια δεύτερη ανάγνωση: πόσοι από εμάς, βλέποντας τη φωτογραφία, σκεφτήκαμε να σηκώσουμε το τηλέφωνο;
Τα ερωτήματα που στέλνουμε
Δεν κατονομάζουμε ούτε τον εργαζόμενο ούτε εταιρεία. Ρωτάμε:
- Σε ποιο δίκτυο ανήκει η εργασία στον στύλο και ποιος ήταν ο ανάδοχος/συνεργείο;
- Υπήρχε διαθέσιμο καλαθοφόρο ή ανυψωτικό — και γιατί η εργασία γινόταν με σκαρφάλωμα;
- Είχε χορηγηθεί κράνος και εξοπλισμός ανακοπής πτώσης, και ποιος έλεγξε τη χρήση τους;
- Υπάρχει γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου και όριο έντασης ανέμου για διακοπή των εργασιών;
- Γιατί ο εργαζόμενος ήταν μόνος στη θέση εργασίας;
- Και προς την ίδια την Επιθεώρηση Εργασίας: πόσοι έλεγχοι υγείας και ασφάλειας — όχι αδήλωτης εργασίας — έχουν γίνει φέτος στην Τήνο, και πόσοι από αυτούς αφορούσαν τεχνικά έργα και εργασίες σε ύψος;
Αν έρθουν απαντήσεις, θα δημοσιευτούν όπως θα δοθούν.
Την επόμενη φορά που θα δείτε κάποιον να δουλεύει σε ύψος χωρίς κράνος, μη το προσπεράσετε ως «λεβεντιά». Είναι ένα τηλεφώνημα στο 1555 — γίνεται και ανώνυμα — και είναι μια ζωή. Κι αν το κράτος βρίσκει προσωπικό για να μετράει κάρτες στα ταμεία, μπορεί να βρει και για να μετράει κράνη στους στύλους. Πείτε μας στα σχόλια: έχετε δει κι εσείς συνεργεία να δουλεύουν έτσι στην Τήνο;
Φωτογραφία: δημόσια ανάρτηση κατοίκου σε τοπική ομάδα του Αρνάδου — χωρίς ονόματα· στη μεγέθυνση απαλύνθηκαν μόνο τα χαρακτηριστικά του προσώπου, ώστε να παραμένει ορατό ότι το κεφάλι είναι ακάλυπτο. Νομοθεσία: Π.Δ. 155/2004, Π.Δ. 396/1994, Ν. 3850/2010 — μέσω ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Καιρός: προγνώσεις ημέρας για βοριάδες έως 7 μποφόρ στο Αιγαίο. Καταγγελίες: Ανεξάρτητη Αρχή «Επιθεώρηση Εργασίας» (gov.gr, 1555). Στοιχεία ελέγχων: επιχειρησιακό σχέδιο 2026 και ανακοινώσεις της Ανεξάρτητης Αρχής «Επιθεώρηση Εργασίας».