«Ποτέ μόνος στο νερό»: οι 11 κανόνες για το μπάνιο μετά τα 60
Ο ΕΟΔΥ, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Ναυτιλίας με το Λιμενικό Σώμα και το Safe Water Sports απευθύνονται στους λουόμενους της τρίτης ηλικίας. Δεν είναι γενικές συμβουλές: κάθε κανόνας έχει από πίσω του μια συγκεκριμένη ιατρική εξήγηση.
Το μήνυμα της καμπάνιας χωράει σε τέσσερις λέξεις: ποτέ μόνος στο νερό. Το υπόλοιπο υλικό — μια αφίσα με πέντε κανόνες, ένα κείμενο με έντεκα και έντεκα σύντομα βίντεο — εξηγεί γιατί το μπάνιο μετά τα 60 δεν είναι το ίδιο μπάνιο με αυτό των 30. Και γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι που χάνονται κάθε καλοκαίρι στις ελληνικές θάλασσες ανήκουν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.
Στην ιστοσελίδα της ίδιας καμπάνιας ο αριθμός διατυπώνεται διαφορετικά: 373 πνιγμοί συνολικά στις ελληνικές θάλασσες κάθε χρόνο, με περίπου οκτώ στους δέκα να αφορούν άτομα άνω των 60 ετών. Όπως και να μετρηθεί, το συμπέρασμα είναι το ίδιο — η συντριπτική πλειονότητα των πνιγμών στην Ελλάδα αφορά ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.
Οι πέντε κανόνες της αφίσας
«Το κολύμπι δεν πρέπει ποτέ να είναι μια ατομική δραστηριότητα»
Και το «γιατί» πίσω από κάθε κανόνα
Το αναλυτικό κείμενο της καμπάνιας, με τίτλο «Συμβουλές κανόνων ασφαλείας στη θάλασσα για την τρίτη ηλικία», δεν αρκείται στην οδηγία. Δίπλα σε κάθε κανόνα βάζει την ιατρική εξήγηση — και εκεί βρίσκονται τα πιο χρήσιμα σημεία.
Η αντοχή, η ισορροπία και η ευελιξία μειώνονται καθώς μεγαλώνουμε. Είναι εύκολο να χάσει κανείς την ισορροπία του περπατώντας μέσα στη θάλασσα, ειδικά σε βραχώδη βυθό. Σε παραλία με ναυαγοσώστη, το κείμενο θυμίζει ότι ο χώρος επίβλεψης είναι 200 μέτρα εκατέρωθεν του πύργου — γι’ αυτό κολυμπάμε κοντά του. Και μια προειδοποίηση που σπάνια ακούγεται: πολλοί πνίγονται σε ζεύγη, γιατί από τον πανικό ο ένας πιάνεται πάνω στον άλλον. Ο ρόλος του δεύτερου ατόμου είναι να ενθαρρύνει και να ζητήσει βοήθεια, όχι να γίνει το δεύτερο θύμα.
Παράλληλα, όχι κάθετα — και μέσα στον χώρο που ορίζουν οι σημαδούρες, ώστε αν κουραστείτε ή πάθετε κράμπα να μπορείτε να σταθείτε στα πόδια σας. Έτσι μένετε και στο οπτικό πεδίο του ανθρώπου που σας προσέχει. Έξω από τις σημαδούρες, θυμίζει το κείμενο, κυκλοφορούν σκάφη που μπορεί να μη σας δουν.
Σε βάθος που πατάτε μπορείτε να σταματήσετε και να ξεκουραστείτε όποτε το χρειαστείτε, αλλά και να ζητήσετε βοήθεια κουνώντας ψηλά τα χέρια — κάτι πολύ πιο δύσκολο όταν κολυμπάτε στα βαθιά.
Ένα «μακαρόνι» ή ένα σωσίβιο σάς κρατά στην επιφάνεια αν νιώσετε αδυναμία, εξάντληση ή πάθετε κράμπα. Για όσους κολυμπούν σε ανοιχτή θάλασσα υπάρχει το ειδικό κόκκινο σωσίβιο που σέρνεται με σκοινί από τη μέση — κάνει διπλή δουλειά, σας κρατά και σας κάνει ορατούς στα πλεούμενα.
Εδώ είναι η πιο ενδιαφέρουσα εξήγηση όλου του κειμένου. Η λέπτυνση του δέρματος και η μείωση του υποδόριου λίπους σημαίνουν απώλεια φυσικής θερμομόνωσης. Ταυτόχρονα, στους ηλικιωμένους το αυτόνομο νευρικό σύστημα συχνά δεν αντιδρά έγκαιρα στο κρύο — με αποτέλεσμα η απώλεια θερμότητας να συνεχίζεται για αρκετή ώρα μετά την είσοδο στο κρύο νερό. Πρακτικά: όχι πολλή ώρα σε κρύο νερό, συνεχής κίνηση των άκρων, αποφυγή των πρώτων πρωινών ωρών που το νερό είναι πιο κρύο αλλά και του καταμεσήμερου, καπέλο, γυαλιά, αντηλιακό και συχνά μικρές ποσότητες υγρών.
Με γεμάτο στομάχι αυξάνεται ο κίνδυνος παλινδρόμησης και εισρόφησης — να περάσει δηλαδή γαστρικό περιεχόμενο στους αεραγωγούς. Το ίδιο ισχύει και για τα υγρά. Ιδιαίτερη προσοχή στο αλκοόλ: μειώνει τα αντανακλαστικά, μπορεί να προκαλέσει απώλεια προσανατολισμού και διαταράσσει τη θερμορρύθμιση, που στους μεγαλύτερους είναι ήδη επηρεασμένη.
Τα καρδιολογικά προβλήματα κάνουν τους ηλικιωμένους επιρρεπείς σε στηθάγχη, υπόταση και αρρυθμίες — τις οποίες μπορεί να πυροδοτήσει η απότομη έκθεση σε κρύο νερό. Σε Alzheimer, άλλες μορφές άνοιας ή νευρολογικές παθήσεις, όπου υπάρχει αστάθεια και διαταραχή προσανατολισμού, η είσοδος και η έξοδος από το νερό θέλει ιδιαίτερη προσοχή. Και με ιστορικό ιλίγγου ή προβλήματα από τον λαβύρινθο αποφεύγονται οι απότομες αλλαγές θέσης του σώματος — η εναλλαγή πρόσθιου και ύπτιου, οι βουτιές.
Τα νευρολογικά φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τη συγκέντρωση, τον προσανατολισμό και τα αντανακλαστικά. Τα αντιϋπερτασικά μπορεί να προκαλέσουν υπόταση ή λιποθυμία, ιδίως τις ζεστές ημέρες. Η ινσουλίνη και τα αντιδιαβητικά μπορεί να οδηγήσουν σε υπογλυκαιμία, ιδίως σε συνδυασμό με έντονη άσκηση. Το κείμενο ζητά αυτά να συζητηθούν με τον γιατρό, όχι να αλλάξουν μόνοι μας.
Μπαίνουμε προοδευτικά, βρέχοντας πρώτα το πρόσωπο, ώστε ο οργανισμός να προλάβει να κινητοποιήσει τους μηχανισμούς θερμορρύθμισης. Στην είσοδο και την έξοδο η κυκλοφορία του αίματος αναπροσαρμόζεται λόγω της υδροστατικής πίεσης. Σε πολύ κρύο νερό (κάτω από 25°C) ή πολύ ζεστό (πάνω από 30°C, όπως στα ιαματικά λουτρά) οι επιδράσεις είναι εντονότερες: μεταβολή της καρδιακής συχνότητας ή της πίεσης, λιποθυμία και — μέσα στο νερό — πνιγμός. Μια προοδευτική είσοδος και έξοδος προστατεύει από αυτή την απότομη ανακατανομή του αίματος.
Κράμπα, ζάλη, οποιοδήποτε σύμπτωμα: ζητάμε βοήθεια από όποιον βρίσκεται κοντά και προσπαθούμε να βγούμε αργά και ήρεμα, διατηρώντας την ψυχραιμία μας.
Τι σημαίνει αυτό στην Τήνο
Ο δεύτερος κανόνας — κολυμπώ παράλληλα με την ακτή — έχει στο νησί μια πολύ συγκεκριμένη ανάγνωση. Όταν φυσάει το μελτέμι, στις βόρειες και βορειοδυτικές παραλίες ο κολυμβητής απομακρύνεται από την ακτή χωρίς να το καταλαβαίνει: ο αέρας και το κύμα κάνουν τη δουλειά για λογαριασμό του. Η επιστροφή, όμως, γίνεται κόντρα σε όλα αυτά και είναι ασύγκριτα πιο κουραστική από τη διαδρομή που τον έβγαλε εκεί. Είναι ακριβώς το σενάριο που περιγράφει το κείμενο της καμπάνιας όταν μιλάει για κολύμβηση «μέχρι εξάντλησης».
Ο πρώτος κανόνας, πάλι, σε μια παραλία χωρίς ναυαγοσώστη μεταφράζεται πρακτικά σε ένα πράγμα: κανείς δεν μπαίνει μόνος του στο νερό. Και αυτές ακριβώς τις ημέρες, με το νησί στο πιο γεμάτο σημείο του χρόνου, οι παραλίες έχουν κόσμο κάθε ηλικίας — αλλά και πολλούς επισκέπτες που δεν γνωρίζουν πού είναι τα βαθιά, πού πέφτει ο αέρας και πού τραβάει το νερό.
Πού θα βρείτε το υλικό
Η καμπάνια διαθέτει δωρεάν αφίσα, το αναλυτικό κείμενο με τους έντεκα κανόνες και έντεκα σύντομα βίντεο, ένα για κάθε κανόνα.
Πηγές: η αφίσα «Το καλοκαίρι μένουμε ασφαλείς» και το κείμενο «Συμβουλές κανόνων ασφαλείας στη θάλασσα για την τρίτη ηλικία» της καμπάνιας, καθώς και η σελίδα safewatersports.com/el/ygeia.