Τρεις αιώνες Φραγκισκανοί στο Πεντόστρατο: ο Άγιος Φραγκίσκος της Μέσης γιορτάζει τη Δευτέρα με Αρχιερατική Θεία Λειτουργία
Ο μοναστηριακός ναός που έχτισαν οι πρώτοι Φραγκισκανοί της Τήνου, στη μέση του οροπεδίου κάτω από το Ξώμπουργο, ανοίγει τη Δευτέρα για τη γιορτή του Αγίου του.
Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, στις 6 το απόγευμα, τελείται Πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Μοναστηριακό Ναό του Αγίου Φραγκίσκου, στο Πεντόστρατο της Μέσης, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Νάξου – Τήνου – Άνδρου – Μυκόνου. Η μνήμη του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης είναι στις 4 Οκτωβρίου· φέτος, που πέφτει Κυριακή, η πανήγυρη γίνεται τη Δευτέρα.
6:00 μ.μ.
Πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, Μοναστηριακός Ναός Αγίου Φραγκίσκου, Μέση (Πεντόστρατο)
Οι πρώτοι Φραγκισκανοί της Τήνου
Για πολύ καιρό η Καθολική Εκκλησία δεν είχε μοναστήρια στην Τήνο· οι Βενετοί δεν ευνοούσαν ιδρύματα που δεν θα ήταν κάτω από τον άμεσο έλεγχό τους. Την πρώτη μονή, των Ιησουιτών, την επέτρεψαν το 1660. Οι Φραγκισκανοί έφτασαν το 1698, με πρώτους μοναχούς τους αδελφούς Βασίλειο και Αρχάγγελο.
Ευεργέτης και κτήτορας της μονής ήταν ο Nuntio Vassallo, γιατρός με καταγωγή από τη Μάλτα, παντρεμένος με Τηνιακή και εγκατεστημένος στο νησί. Η μονή χτίστηκε γύρω στο 1700 στο Πεντόστρατο, κοντά στη Μέση, στη μέση του οροπεδίου, περίπου τρία χιλιόμετρα έξω από τα τείχη του Ξώμπουργου — τότε πρωτεύουσας του νησιού. Αρχικά ένας μικρός ναός και τρεις μοναχοί.
Από τη Βενετία στην Κωνσταντινούπολη
Η μονή υπαγόταν αρχικά στην εκκλησιαστική επαρχία της Βενετίας. Το 1715, με την κατάληψη της Τήνου από τους Τούρκους, έπαθε σοβαρές ζημιές και οι μοναχοί την εγκατέλειψαν για λίγο. Όταν γύρισαν, φιλοξένησαν και τους Ιησουίτες, που η δική τους μονή είχε καταστραφεί ολοσχερώς.
Στη συνέχεια η μονή πέρασε στην κεντρική μονή Santa Maria Draperis της Κωνσταντινούπολης. Στην ακμή της, ως τα μέσα του 18ου αιώνα, είχε γύρω στους δέκα μοναχούς. Το 1747 οι Φραγκισκανοί ίδρυσαν και δεύτερη μονή, στη νέα πρωτεύουσα, τη Χώρα: τον Άγιο Αντώνιο.
Ένας ναός που δεν μοιάζει με κανέναν άλλο στην Τήνο
Ο σημερινός ναός, μονόκλιτη θολοσκεπής βασιλική με τρία ιερά βήματα που επικοινωνούν μεταξύ τους — ώστε να μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα περισσότεροι ιερείς — χρονολογείται από τον αρχιτέκτονα-αναστηλωτή Διονύσιο Ρουμπιέν στο 1792, στη θέση του αρχικού.
Ο ίδιος επισημαίνει κάτι που κάνει το μνημείο μοναδικό: η πρόσοψη, ο ογκώδης πύργος που λεπταίνει προς τα πάνω και το «αέτωμα» με τα ανασηκωμένα άκρα δεν ακολουθούν το ιταλικό μπαρόκ των άλλων καθολικών ναών του νησιού. Θυμίζουν τους ναούς των Φραγκισκανών ιεραποστολών στο Νέο Μεξικό, όπως ο Άγιος Ιωσήφ στη Laguna και ο Άγιος Φραγκίσκος στο Taos — χτισμένους εκεί από ωμές πλίνθους, ενώ στην Τήνο από πέτρα. Μόνο το καμπαναριό ακολουθεί πιστά την τηνιακή παράδοση.
Ένα φραγκισκανικό πρότυπο από την άλλη άκρη του Ατλαντικού, χτισμένο με τηνιακή πέτρα.
Φωτιές και αναστήλωση
Η μονή λειτούργησε ως το 1923, όταν μια πυρκαγιά την κατέστρεψε· το 1927 δεύτερη φωτιά έκαψε τα κελιά, ο ναός όμως σώθηκε. Σήμερα ναός και μονή ανήκουν στην Καθολική Αρχιεπισκοπή, και το κτηριακό συγκρότημα έχει αποκατασταθεί.
Κάθε χρόνο, στη γιορτή του «Φτωχούλη της Ασίζης», ο μεγάλος ναός γεμίζει από πιστούς που έρχονται από όλο το νησί.
Την ίδια ώρα, και στον Κόρις Πύργο
Την ίδια μέρα και ώρα, Δευτέρα στις 6, γιορτάζει ο Άγιος Φραγκίσκος και στο εκκλησάκι του Κόρις Πύργου, πάνω από την Αετοφωλιά. Όλες οι γιορτές του νησιού είναι στο Εορτολόγιο Τήνου.
Τι: Πανηγυρική Αρχιερατική Θεία Λειτουργία για τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης.
Πού: Μοναστηριακός Ναός Αγίου Φραγκίσκου, Πεντόστρατο, Μέση Τήνου.
Πότε: Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026, 6:00 μ.μ.
Η μονή: ιδρύθηκε το 1698–1700 από τους πρώτους Φραγκισκανούς της Τήνου· ο σημερινός ναός, 1792.
Δευτέρα απόγευμα, στο Πεντόστρατο της Μέσης.
Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου – Τήνου – Άνδρου – Μυκόνου (ανακοίνωση πανήγυρης). π. Μάρκος Φώσκολος, «Τα μοναστήρια της Τήνου», Τήνος, Ιστορία και Πολιτισμός. Διονύσιος Ρουμπιέν, «Η αρχιτεκτονική σφραγίδα των Φραγκισκανών στην Τήνο», περιοδικό Αρχαιολογία.