Χίλιοι άνθρωποι στη Μακρόνησο: ένα προσκύνημα μνήμης με τα ΑΣΚΙ — και νέα επίσκεψη σε λίγους μήνες

Πηγή: Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

Ένα άγονο νησί δίπλα στο Λαύριο, στον δρόμο των πλοίων για τις Κυκλάδες. Κι εκεί, μια Κυριακή του Οκτωβρίου, χίλιοι άνθρωποι περπάτησαν σιωπηλά ανάμεσα σε ερείπια.

Την περασμένη Κυριακή, 11 Οκτωβρίου, περίπου χίλιοι άνθρωποι βρέθηκαν στη Μακρόνησο με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Περπάτησαν ανάμεσα στα απομεινάρια των στρατοπέδων και στα ερείπια των κτιρίων, άκουσαν την ιστορία τους από ιστορικούς-ξεναγούς και στάθηκαν μπροστά στα ίχνη των ανθρώπων που έζησαν εκεί τον εγκλεισμό.

Τα ΑΣΚΙ μίλησαν μετά την επίσκεψη για τη «συγκίνηση του προσκυνήματος» και για έναν τόπο που, όπως γράφουν, εξακολουθεί να θέτει σε όλους μας δύσκολα ερωτήματα.

Ένας τόπος που αφορά όλους

Στη Μακρόνησο, στα χρόνια μετά τον Εμφύλιο, κρατήθηκαν χιλιάδες άνθρωποι — στρατιώτες, πολίτες, εξόριστοι — σε στρατόπεδα όπου επιχειρήθηκε η βίαιη «αναμόρφωσή» τους. Το 1989 το νησί κηρύχθηκε ιστορικός τόπος.

Τα ΑΣΚΙ σημειώνουν ότι η Μακρόνησος κουβαλά το βάρος της οργανωμένης βίας, αλλά και ιστορίες αντίστασης, αλληλεγγύης και επιβίωσης. Και τονίζουν ότι η μνήμη της δεν ανήκει σε μία πλευρά: αφορά ολόκληρη την κοινωνία, την ιστορία του ελληνικού κράτους, τη δημοκρατία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Τα ίχνη στην πέτρα

Ανάμεσα σε όσα είδαν οι επισκέπτες, και τα χαράγματα σε πέτρες και τοίχους — λέξεις και ονόματα που άφησαν πίσω τους όσοι πέρασαν από εκεί. Όπως γράφουν τα ΑΣΚΙ, τα υλικά ίχνη του τόπου θυμίζουν την ευθύνη να διαφυλαχθούν.

Πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε

Για εμάς στην Τήνο, η Μακρόνησος δεν είναι ένα μακρινό όνομα από τα βιβλία. Βρίσκεται στο ίδιο κομμάτι του Αιγαίου, ανάμεσα στο Λαύριο και την Κέα· όσοι ταξιδεύουν από το λιμάνι του Λαυρίου προς τις Κυκλάδες περνούν ακριβώς δίπλα της, βλέποντας από το κατάστρωμα τις γυμνές πλαγιές της.

Θα γίνει ξανά

Το ενδιαφέρον ήταν τόσο μεγάλο που πολλοί δεν βρήκαν θέση. Τα ΑΣΚΙ δίνουν γι’ αυτό μια υπόσχεση: η επίσκεψη στη Μακρόνησο θα επαναληφθεί σε λίγους μήνες, ώστε περισσότεροι άνθρωποι να γνωρίσουν τον τόπο και να συμμετάσχουν στη συζήτηση για το τι σημαίνει η Μακρόνησος για το παρελθόν και το παρόν μας.

Τα Αρχεία ευχαρίστησαν τους ξεναγούς, την ομάδα οργάνωσης και, πάνω απ’ όλα, τους εθελοντές και τις εθελόντριες που, όπως γράφουν, έκαναν δυνατή αυτή τη συνάντηση.

Πηγή: δημόσια ανάρτηση των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

Η μνήμη ενός τόπου δεν ανήκει σε κανέναν. Ανήκει σε όλους μας.