«Το σχολείο βγαίνει από την τάξη» — αλλά όχι στην Τήνο: τα αγροκτήματα των Κυκλάδων ανοίγουν για τα παιδιά, οι πεζούλες μας περιμένουν

Η ύπαιθρος της Τήνου την άνοιξη · Αρχείο Tinos Live TV

Δεκαοκτώ αγροκτήματα σε έντεκα κυκλαδονήσια υποδέχονται αυτή την εβδομάδα μαθητές, για να γνωρίσουν από κοντά τη γη, τα ζώα και τους ανθρώπους που τα φροντίζουν. Από την Τήνο, κανένα. Κι όμως, κάποτε, τα σχολεία των χωριών μας είχαν τα δικά τους κηπάκια.

Από σήμερα, Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, και ως την Κυριακή 25, αγροκτήματα, μελισσοκομεία, τυροκομεία και οινοποιεία του Νοτίου Αιγαίου ανοίγουν τις πόρτες τους. Είναι οι South Aegean Open Farm Days 2026, νέος θεσμός της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου σε συνεργασία με την Open Farm, μέσα στην υποψηφιότητα του νησιωτικού μας χώρου για Παγκόσμια Περιφέρεια Γαστρονομίας 2028.

Φέτος η πρόσκληση απευθύνεται πρώτα απ’ όλα στα σχολεία, με ένα σύνθημα που θα το ζήλευε κάθε δάσκαλος: «Το σχολείο βγαίνει από την τάξη και γνωρίζει τον τόπο του!»

Δεκαοκτώ φωτάκια στον χάρτη — κανένα στην Τήνο

Στον χάρτη των Κυκλάδων άναψαν δεκαοκτώ φωτάκια: Νάξος, Πάρος, Αντίπαρος, Σύρος, Άνδρος, Κέα, Κύθνος, Σίφνος, Σίκινος, Σχοινούσα, Σαντορίνη. Στη Νάξο μια μικρή φάρμα περιμένει μαθητές κάθε πρωί της εβδομάδας. Στη Σύρο, στη Σίφνο και στη Σαντορίνη οι παραγωγοί έχουν ορίσει μέρες για σχολικές επισκέψεις. Τηνιακό όνομα δεν υπάρχει, ούτε στη λίστα ούτε στο πρόγραμμα.

Κι εμείς, πού είμαστε;

Κι εδώ γεννιέται, με όλη την καλή διάθεση, ένα ερώτημα: εμείς πού είμαστε σε όλο αυτό; Η Τήνος δεν είναι νησί που απλώς θυμάται την αγροτική του ζωή· τη ζει ακόμη. Είναι νησί αγροκτηνοτροφικό, με κτηνοτρόφους και τυροκόμους, μελισσοκόμους και αμπελουργούς, με ελαιοτριβείο που μόλις έβγαλε το πρώτο λάδι της χρονιάς. Και αυτό είναι πολύ σπουδαίο, γιατί δεν το έχουν όλα τα νησιά.

Η πρόσκληση της Περιφέρειας ήταν ανοιχτή από το καλοκαίρι, με διαδικτυακές ενημερώσεις και δωρεάν συμμετοχή για τους παραγωγούς. Κάπου, κάτι δεν έφτασε εκεί που έπρεπε. Δεν ψάχνουμε φταίχτες· σημειώνουμε μια ευκαιρία που χάθηκε φέτος, για να μη χαθεί και του χρόνου.

Γιατί, αν υπάρχει νησί που θα μπορούσε να διδάξει ένα τέτοιο μάθημα, αυτό είναι η Τήνος. Εδώ κάθε πλαγιά είναι σκαλισμένη σε πεζούλες, κάθε ξερολιθιά κρατά χώμα που κουβάλησαν γενιές. Αλώνια, περιστεριώνες και κατώγια στέκουν ακόμη, σαν ανοιχτό βιβλίο που περιμένει αναγνώστη.

Τα κηπάκια πίσω από το κάγκελο

Τα πέτρινα, ασβεστωμένα σχολεία των χωριών μας στέκουν ακόμη. Στο παλιό «Δημοτικόν Σχολείον Κώμης», που σήμερα φιλοξενεί το ΚΔΑΠ του Δήμου, όποιος σταθεί στο σοκάκι θα τα δει: πίσω από το μπλε κάγκελο, μια σειρά από κηπάκια. Αυτά τα πότιζαν, τα σκάλιζαν και τα φρόντιζαν οι ίδιοι οι μαθητές.

Δεν ήταν διακόσμηση, ήταν μάθημα. Στα δημοτικά της ενδοχώρας τα παιδιά δεν μάθαιναν μόνο γράμματα και αριθμούς. Μάθαιναν να περιμένουν τον σπόρο να φυτρώσει, να ξεχωρίζουν το χορτάρι από το φυτό, να λερώνουν τα χέρια τους με χώμα. Μάθαιναν, πριν το διαβάσουν σε οποιοδήποτε βιβλίο, ότι η γη δίνει μόνο σε όποιον τη φροντίζει.

Μπετό, σύρματα και μπασκέτες

Κάπου στη διαδρομή, το μάθημα αυτό ξεχάστηκε. Όπου βρέθηκε λίγος επίπεδος τόπος, συχνά πάνω στις ίδιες τις πεζούλες που έχτισαν με κόπο οι παππούδες μας, στρώθηκε μπετό, υψώθηκαν συρματοπλέγματα, στήθηκαν μπασκέτες. Κανείς δεν λέει όχι στο παιχνίδι· το παιδί πρέπει να τρέξει, να ιδρώσει, να κυνηγήσει τη μπάλα. Όμως ένα παιδί που μεγαλώνει μόνο ανάμεσα σε μπετό και σύρματα δεν θα μάθει ποτέ τι σημαίνει πεζούλα.

Ο κόσμος το έχει καταλάβει

Στην Ιαπωνία η διατροφική αγωγή, το «shokuiku», είναι νόμος του κράτους από το 2005, και ο σχολικός κήπος είναι μέρος της καθημερινότητας. Από τη Νορβηγία ως την Ολλανδία, παιδιά μαθαίνουν ανάμεσα σε λουλούδια, κυψέλες και κηπάκια.

Και στη χώρα μας, από την περσινή σχολική χρονιά, το Υπουργείο Παιδείας τρέχει το πρόγραμμα «Λαχανόκηποι στα σχολεία» για νηπιαγωγεία και δημοτικά, με μεταλλικές ζαρντινιέρες, χώμα, εργαλεία και σπόρους. Ζαρντινιέρες στην αυλή, την ώρα που η Τήνος έχει ολόκληρες πεζούλες να ρημάζουν δίπλα στα σχολεία της.

Του χρόνου, και η Τήνος;

Η πλατφόρμα της δράσης σημειώνει ότι το πρόγραμμα ενημερώνεται συνεχώς, και ο θεσμός γεννήθηκε για να γίνεται κάθε χρόνο. Ας είναι λοιπόν του χρόνου και η Τήνος εκεί: με παραγωγούς που θα ανοίξουν τα κτήματά τους στα παιδιά, και με σχολεία που θα ξαναφτιάξουν τα κηπάκια τους.

Η γη μας περιμένει. Τα παιδιά μας, το ίδιο.