Με τα ποδήλατα από την άλλη άκρη του Ατλαντικού ως το εργαστήρι του μαρμάρου: Αμερικανοί επισκέπτες στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πύργου

Δεν ήρθαν για παραλίες ούτε για βιτρίνες. Ήρθαν για να δουν πώς ένα λευκό μπλοκ τηνιακού μαρμάρου γίνεται πρόσωπο, φύλλο ακάνθου, τέμπλο. Και βρήκαν τη Σχολή να δουλεύει, όπως κάθε μέρα.

Ήταν μια παρέα Αμερικανών, με ποδηλατικές φανέλες από τη Νέα Υόρκη ως το Κέιπ Κοντ, που ανέβηκε στον Πύργο και στάθηκε μπροστά σε μια μαρμάρινη πλάκα με γαλάζια γράμματα: «Εργαστήρι Μαρμάρου Σχολής Καλών Τεχνών Πανόρμου».

Όπως μάθαμε, η παρέα ανήκει σε έναν κοινωφελή οργανισμό που οργανώνει ταξίδια με ποδήλατο και πεζοπορίες σε τόπους σαν τον δικό μας: τόπους με ιστορία, με πολιτισμό, με τέχνη, με αγροτική και κτηνοτροφική ζωή που ακόμη κρατιέται. Και ανάμεσά τους, όπως πληροφορούμαστε, βρίσκονταν και ορισμένες εξέχουσες προσωπικότητες της αμερικανικής κοινωνίας. Και διάλεξαν να σταθούν σε ένα εργαστήρι μαρμάρου.

Ένα χωριό που πατάει πάνω σε μάρμαρο

Στον Πύργο το μάρμαρο δεν το συναντάς μόνο στα μουσεία. Το πατάς. Είναι το καλντερίμι κάτω από τα παπούτσια σου, το ανώφλι πάνω από την πόρτα, ο φεγγίτης, η βρύση, το κοιμητήρι. Εδώ γεννήθηκε ο Γιαννούλης Χαλεπάς. Αυτός ο τόπος ανέδειξε τον ζωγράφο Νικηφόρο Λύτρα, τον γλύπτη Δημήτριο Φιλιππότη και τόσους ακόμη καλλιτέχνες που άφησαν το σημάδι τους στην ελληνική τέχνη. Εδώ βρίσκεται και το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας. Και εδώ η γνώση περνάει από γενιά σε γενιά, με το σφυρί και το καλέμι.

Αξίζει να το θυμόμαστε: στη UNESCO δεν γράφτηκε ένα μνημείο ούτε ένα χωριό. Γράφτηκε η ίδια η γνώση. Το 2015 η τηνιακή μαρμαροτεχνία μπήκε στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας. Αυτό που αναγνωρίστηκε παγκοσμίως είναι η τέχνη που περνάει από τα χέρια του μάστορα στα χέρια του μαθητή. Και ο Πύργος είναι η καρδιά της.

Στην καρδιά αυτής της καρδιάς βρίσκεται η Σχολή Καλών Τεχνών Πανόρμου. Είναι το μέρος όπου αυτή η κληρονομιά δεν μένει ανάμνηση ή έκθεμα σε προθήκη, αλλά συνεχίζει να διδάσκεται, κάθε μέρα, στον πάγκο.

Μέσα στο εργαστήρι

Μόλις περάσεις το κατώφλι, σε υποδέχεται το φως από τον μεγάλο φεγγίτη, λευκή σκόνη στο πάτωμα, ξύλινοι πάγκοι σημαδεμένοι από χρόνια δουλειάς. Και πάνω τους κεφαλές, προτομές, ανάγλυφα, ένα άλογο που μόλις βγαίνει από την πέτρα, ένα τέμπλο με δαντελωτά κιονόκρανα. Στους τοίχους, παλιά σχέδια και πορτρέτα με μολύβι. Δίπλα τους, τα εργαλεία κρεμασμένα στη σειρά.

Τους υποδέχτηκε ο ίδιος ο διευθυντής της Σχολής Καλών Τεχνών Πανόρμου, Λεωνίδας Χαλεπάς, με τη φόρμα της δουλειάς επάνω του. Τους γύρισε ανάμεσα στους πάγκους και στις δουλειές των σπουδαστών, από το ακατέργαστο μπλοκ ως την προτομή που έχει σχεδόν τελειώσει. Κι εκείνοι άκουγαν σαν πρωτοετείς, με τα κινητά στο χέρι, και κάποιοι άγγιζαν διστακτικά την επιφάνεια της πέτρας.

Ό,τι κι αν ήρθαν να δουν, είδαν το πιο τηνιακό πράγμα που έχουμε: ανθρώπους που ακόμη μαθαίνουν να μιλούν με το μάρμαρο.

Λίγοι σπουδαστές, μεγάλη δουλειά

Οι σπουδαστές της Σχολής δεν είναι πολλοί. Κι όμως, όποιος μπαίνει στο εργαστήρι βλέπει πάγκους γεμάτους δουλειά: κεφαλές με αρχαία πρότυπα, προτομές, ανάγλυφα, κιονόκρανα, ολόκληρα τέμπλα. Πίσω από κάθε κομμάτι υπάρχουν ώρες υπομονής των σπουδαστών που διάλεξαν αυτόν τον δύσκολο δρόμο. Υπάρχει και η επιμονή των δασκάλων τους, που διδάσκουν μια τέχνη που δεν μαθαίνεται από βιβλία αλλά δίπλα σε κάποιον που την ξέρει, χτύπημα το χτύπημα.

Σε μια εποχή που τόσα παραδοσιακά επαγγέλματα σβήνουν, αυτοί οι λίγοι νέοι άνθρωποι μαζί με τους δασκάλους τους κρατούν ζωντανό κάτι που η ανθρωπότητα αναγνώρισε ως δική της κληρονομιά. Τους αξίζει ένα μεγάλο μπράβο, και κάθε στήριξη.

Η Σχολή, πρεσβευτής της Τήνου

Τέτοιες επισκέψεις δεν κάνουν θόρυβο. Δεν έχουν κορδέλες, ούτε λόγους, ούτε φωτογραφίες με επισήμους. Λένε όμως κάτι σημαντικό: η Σχολή Καλών Τεχνών Πανόρμου δεν είναι μόνο ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα σε ένα χωριό της Τήνου. Είναι από τις πιο ζωντανές βιτρίνες του νησιού προς τον κόσμο.

Η τηνιακή μαρμαροτεχνία δεν είναι πια μόνο δική μας υπόθεση. Μια παρέα που ταξιδεύει με ποδήλατο για να γνωρίσει τόπους με ιστορία και πολιτισμό διάλεξε, από όλη την Τήνο, να σταθεί σε ένα εργαστήρι μαρμάρου. Αυτό λέει πολλά για το πού βρίσκεται η αξία αυτού του νησιού: στους ανθρώπους του και σε όσα ξέρουν να κάνουν με τα χέρια τους. Η Σχολή είναι ένας λόγος για να ανέβει κάποιος ως τον Πύργο, και ένας λόγος για να γυρίσει.

Οι ποδηλάτες ξαναπήραν τον δρόμο. Το μάρμαρο έμεινε στη θέση του, να περιμένει τους σπουδαστές. Και η Τήνος κέρδισε μερικούς ακόμη πρεσβευτές στην άλλη άκρη του κόσμου.