Ήταν Τηνιακός ο «Άγνωστος Στρατιώτης»; Η άγνωστη ιστορία του Αντώνη από την Κώμη που φέρνει στη δημοσιότητα το Tinos LIVE TV

Αλλαγή φρουράς από τους Εύζωνες μπροστά στο Μνημείο. Αρχείο Tinos Live TV

Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου, η ματιά όλης της Ελλάδας στρέφεται στο Σύνταγμα, στον νεκρό οπλίτη που κείτεται στον τοίχο κάτω από τη Βουλή. Ποιος όμως πόζαρε για εκείνη τη μορφή; Δημοσιεύματα μιλούν για έναν λούστρο χωρίς όνομα. Στα Κάτω Μέρη της Τήνου όμως, οι παλαιότεροι του έδιναν και όνομα: ήταν, όπως έλεγαν, ο Αντώνης από την Κώμη.

Όσα λέγονταν στα Κάτω Μέρη

Στα χωριά των Κάτω Μερών, οι μεγαλύτεροι θυμούνται να συζητιέται μια ιστορία που άκουσαν από τους δικούς τους. Σύμφωνα με όσα λέγονταν, το μοντέλο του γλύπτη ήταν ένας νέος από την Κώμη, ο Αντώνης, γνωστός με το παρατσούκλι «Καστοράντζας», που είχε κατέβει στην Αθήνα για δουλειά, όπως τόσοι Τηνιακοί τότε. Κατά κάποιους έβγαζε το ψωμί του γυαλίζοντας παπούτσια, ενώ κατά άλλους δούλευε ως εργάτης στις οικοδομές. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο: εκείνα τα χρόνια, για πολλούς το γυάλισμα ήταν το «εξτραδάκι» δίπλα στο μεροκάματο.

Στο χωριό, όπως λέγεται, ήταν γνωστοί και ο Αντώνης και ο αδελφός του, ο Μανώλης, ως γιγαντόσωμοι: ψηλοί και πολύ γεροδεμένοι άνθρωποι, όπως είναι και η μορφή του γλυπτού. Αν η ιστορία ισχύει, ίσως αυτό ακριβώς να τράβηξε το βλέμμα του γλύπτη: ένα σώμα που παρέπεμπε στη φιγούρα ενός δυνατού στρατιώτη της εποχής.

Τι λένε οι πηγές

Το σίγουρο είναι ότι η εκδοχή του λούστρου δεν γεννήθηκε στην Τήνο. Σε δημοσιεύματα για την ιστορία του Μνημείου αναφέρεται ότι ο ίδιος ο γλύπτης Φωκίων Ρωκ είχε δηλώσει πως χρησιμοποίησε ως μοντέλο έναν υποδηματοκαθαριστή, έναν λούστρο δηλαδή. Όνομα και καταγωγή του λούστρου δεν αναφέρονται πουθενά.

Το μνημείο που «δεν άρεσε»

Το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη εγκαινιάστηκε στις 25 Μαρτίου 1932. Την επίβλεψη όλων των εργασιών είχε ο αρχιτέκτονας Εμμανουήλ (Μανώλης) Λαζαρίδης. Το ανάγλυφο ανατέθηκε αρχικά στον γλύπτη Θωμά Θωμόπουλο, όμως το 1930 πέρασε στον μαθητή του, τον Φωκίωνα Ρωκ, ο οποίος το φιλοτέχνησε σε στενή συνεργασία με τον γλύπτη Κώστα Δημητριάδη.

Ο Ρωκ, γεννημένος στο Αργοστόλι το 1891, είχε σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στο Παρίσι. Για τη μορφή του νεκρού οπλίτη εμπνεύστηκε από έναν πολεμιστή του αετώματος του Ναού της Αφαίας στην Αίγινα. Το ανάγλυφο είναι σμιλεμένο σε γκρίζο πωρόλιθο.

Η υποδοχή πάντως δεν ήταν θερμή. Διαγωνισμός δεν είχε γίνει, και το κόστος θεωρήθηκε προκλητικό. Η «Εστία» το είχε χαρακτηρίσει «καλλιτεχνικό τερατούργημα». Σχεδόν έναν αιώνα μετά, είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της χώρας.

«Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος»

Δεξιά και αριστερά από το ανάγλυφο είναι χαραγμένες δύο φράσεις από τον Επιτάφιο του Περικλή, όπως τον διασώζει ο Θουκυδίδης: «Μία κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών» και «Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος». Γύρω τους διαβάζονται τα ονόματα τόπων όπου πολέμησαν Έλληνες: Πίνδος, Μόροβα, Κορυτσά, Κλεισούρα, Ρούπελ, Κρήτη, Ελ Αλαμέιν, Κορέα, Κύπρος. Το Μνημείο φυλάσσουν μέρα και νύχτα οι Εύζωνες της Προεδρικής Φρουράς.

Ο νεκρός οπλίτης του Συντάγματος είναι, εξ ορισμού, «άγνωστος»: είναι όλοι όσοι δεν γύρισαν και δεν έχουν δικό τους μνήμα. Ίσως γι’ αυτό κάθε τόπος θέλει να έχει έναν δικό του άνθρωπο μέσα σε εκείνη την πέτρα. Αν ήταν πράγματι ο Αντώνης από την Κώμη, ίσως δεν το μάθουμε ποτέ. Η ιστορία όμως αξίζει να καταγραφεί, και σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη μέρα.

Σημ.: Η ιστορία του Αντώνη καταγράφεται όπως τη διηγούνται οι παλαιότεροι και δεν αποτελεί ιστορική τεκμηρίωση. Κάθε διόρθωση ή συμπλήρωση από όσους γνωρίζουν περισσότερα είναι ευπρόσδεκτη.

Χρόνια πολλά, Ελλάδα. Ζήτω το «ΟΧΙ»!