Σαράντα χρόνια μετά, η σημαία πέρασε ξανά από το ίδιο προαύλιο: η 28η Οκτωβρίου στην Κώμη, τότε και τώρα
Στο ίδιο προαύλιο, οι μαθητές του Δημοτικού έδωσαν τη θέση τους στους λιγοστούς κατοίκους που συνεχίζουν να τιμούν την επέτειο.
Στις φωτογραφίες του 1986, δεκάδες παιδιά με άσπρα πουκάμισα και σημαίες παρελαύνουν στο βοτσαλωτό της εκκλησίας στην Κώμη. Ο δάσκαλος προπορεύεται και το χωριό βρίσκεται εκεί για να τα καμαρώσει.
Σαράντα χρόνια αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου 2026, το ίδιο προαύλιο υποδέχεται μια διαφορετική εικόνα. Ένα παιδί κρατά τη σημαία και πίσω του ακολουθούν οι κάτοικοι, οι περισσότεροι μεγαλύτερης ηλικίας.
Και κάτι που αξίζει να σημειωθεί: την ώρα που στη Χώρα η παρέλαση ματαιώθηκε λόγω της πρόβλεψης για βροχή, στην Κώμη έγινε. Μικρή, χωρίς μαθητές, με ψιλόβροχο — αλλά η σημαία παρέλασε από την εκκλησία ως το Ηρώο, όπως κάθε χρόνο.
Το ίδιο προαύλιο, μια διαφορετική εικόνα
Οι άσπροι τοίχοι, το βοτσαλωτό και η σκάλα στο βάθος παραμένουν γνώριμα. Το 1986, γονείς και παππούδες συγκεντρώνονταν για να δουν τα παιδιά να παρελαύνουν με τις σημαιούλες τους.
Σήμερα, μετά τη Δοξολογία στην Καθολική εκκλησία του χωριού, οι κάτοικοι βγήκαν από την ίδια πόρτα και ακολούθησαν τη σημαία ως το Ηρώο. Η εικόνα είναι διαφορετική, αλλά η διάθεση να τιμηθεί η εθνική επέτειος παραμένει ζωντανή.
Από τη μαθητική παρέλαση στην πομπή των κατοίκων
Το 1986, οι μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Κώμης περνούσαν κάτω από τις καμάρες κρατώντας τις σημαίες τους. Η σχολική παρέλαση ήταν μέρος της ζωής του χωριού, μια γιορτή στην οποία συμμετείχαν μικροί και μεγάλοι.
Σαράντα χρόνια μετά, από την ίδια έξοδο πέρασε η παρέλαση του χωριού: μικρή, με τη σημαία μπροστά και τους κατοίκους να ακολουθούν.
Η αυλή του σχολείου
Τότε, η αυλή του Δημοτικού ήταν γεμάτη παιδιά και κόσμο. Οι μαθητές βρίσκονταν μπροστά στη σημαία και οι κάτοικοι παρακολουθούσαν όρθιοι, ο ένας δίπλα στον άλλον.
Σήμερα, στην ίδια αυλή, η κατάθεση στεφάνου στο Ηρώο πραγματοποιήθηκε με την παρουσία λιγοστών κατοίκων.
Η σύγκριση των φωτογραφιών αποτυπώνει με τον πιο άμεσο τρόπο τη μεταβολή που γνώρισε η ζωή του χωριού μέσα σε τέσσερις δεκαετίες.
Από τη σχολική γιορτή στην τελετή στο Ηρώο
Το 1986, η γιορτή της 28ης Οκτωβρίου γινόταν στην αίθουσα εκδηλώσεων του χωριού — την ίδια αίθουσα που τα βράδια λειτουργούσε και ως κέντρο ψυχαγωγίας των νέων. Τα παιδιά ανέβαιναν στη σκηνή, μπροστά σε ζωγραφιστά σκηνικά με βουνά και σύννεφα, ενώ ο δάσκαλος στεκόταν δίπλα τους και διάβαζε.
Ήταν μια πλήρως οργανωμένη κοινωνία. Η προετοιμασία ξεκινούσε μέρες πριν: τα παιδιά πρόβαραν τα ποιήματά τους — κάθε παιδί απήγγελλε το δικό του — και το χωριό μάζευε μυρτιές και δάφνες από την περιοχή της Σπηλιάς και του Λάζαρου για τα στεφάνια. Και τα στεφάνια ήταν πολλά, γιατί πολλές ήταν και οι καταθέσεις, από εκπροσώπους των αρχών και όχι μόνο — έναντι του ενός σήμερα.
Σήμερα, η επέτειος τιμάται στην αυλή του παλιού σχολείου, μπροστά στο Ηρώο με τα ονόματα των πεσόντων της Κώμης, όπου τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση.
Η επιγραφή «Δημοτικόν Σχολείον Κώμης» παραμένει στην πρόσοψη. Στην είσοδο, ωστόσο, η ταμπέλα γράφει πλέον «ΚΔΑΠ Δήμου Τήνου».
Το σχολείο εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για το χωριό, αλλά η εικόνα της γεμάτης μαθητές αυλής ανήκει πλέον στο φωτογραφικό αρχείο.
Σαράντα χρόνια σε σαράντα δευτερόλεπτα
Μια ιστορία που δεν αφορά μόνο την Κώμη
Το 1986, η 28η Οκτωβρίου στην Κώμη ήταν γιορτή του σχολείου, και το σχολείο αποτελούσε έναν από τους βασικούς πυρήνες της ζωής του χωριού.
Σήμερα, η επέτειος εξακολουθεί να τιμάται με σεβασμό, αλλά χωρίς μαθητική παρέλαση από το τοπικό Δημοτικό. Τα παιδιά της περιοχής φοιτούν πλέον στα Λουτρά, στο ένα και μοναδικό Δημοτικό των χωριών, όπου έχουν συγκεντρωθεί όλα τα σχολεία τους.
Η εικόνα δεν αφορά μόνο την Κώμη. Στα πενήντα και πλέον χωριά της Τήνου το «κόνσεπτ» ήταν κάποτε παντού το ίδιο: κάθε χωριό το σχολείο του, κάθε σχολείο τη γιορτή και την παρέλασή του, κι όλο το χωριό γύρω. Σήμερα, σχολεία που κάποτε γέμιζαν με παιδικές φωνές έχουν κλείσει ή στεγάζουν άλλες δραστηριότητες. Και η επέτειος, στην καλύτερη των περιπτώσεων, είναι αυτό που είδαμε φέτος στην Κώμη: μια Δοξολογία, μια σημαία, ένα στεφάνι στο Ηρώο — από όσους βρίσκονται εκεί για να το κάνουν. Σε άλλα χωριά η μέρα περνά πια σιωπηλά.
Το νησί μετράει κάθε χρόνο ρεκόρ αφίξεων και νέα καταλύματα. Οι αυλές των σχολείων στα χωριά μετράνε άλλα πράγματα. Το ερώτημα δεν είναι καινούργιο, αλλά η φωτογραφία του 1986 το κάνει πιο συγκεκριμένο: ανάπτυξη για ποιον, όταν στο χωριό δεν μένει ένα παιδί να κρατήσει τη σημαία;
Το δημογραφικό και η σταδιακή ερήμωση της υπαίθρου δεν είναι καινούργια ζητήματα ούτε έχουν εύκολες λύσεις. Οι φωτογραφίες, όμως, αποτυπώνουν τις συνέπειές τους με τρόπο που δύσκολα μπορεί να αποδώσει ένας αριθμός ή μια στατιστική.
Πίσω από κάθε κλειστό σχολείο βρίσκεται μια αλλαγή στην καθημερινότητα ενός χωριού. Λιγότερα παιδιά σημαίνουν λιγότερες παιδικές φωνές στις αυλές, λιγότερες σχολικές γιορτές και διαφορετικές συνθήκες για τις οικογένειες που εξακολουθούν να ζουν εκεί.
Η σημαία συνεχίζει να περνά από το ίδιο σημείο
Πολλοί από εκείνους που στέκονταν τότε στο βοτσαλωτό για να καμαρώσουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους δεν βρίσκονται πια ανάμεσά μας. Τα παιδιά των φωτογραφιών του 1986 είναι σήμερα οι ενήλικες που ακολούθησαν τη σημαία ως το Ηρώο.
Και το παλιό σχολείο, που κάποτε γέμιζε με μαθητές, εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί, στην ίδια αυλή, με την ιστορία του χαραγμένη στους τοίχους του.
Στις 28 Οκτωβρίου 2026, με ψιλόβροχο, η Κώμη τίμησε και πάλι την εθνική επέτειο. Ίσως με λιγότερους ανθρώπους, σίγουρα με λιγότερα παιδιά, αλλά με τη σημαία να περνά από το ίδιο γνώριμο σημείο.
Γιατί τα χωριά δεν είναι μόνο τα σπίτια και οι δρόμοι τους. Είναι οι άνθρωποι, τα παιδιά, τα σχολεία και οι μνήμες που τα κρατούν ζωντανά.
