Μωβ πέταλα, κόκκινα νήματα: μάζεμα άγριου κρόκου στην Κέα — και στην Τήνο ο κρόκος είναι λουλούδι αλλά και χωριό
Άγριος κρόκος στην Κέα. Φωτογραφία: δημόσια ανάρτηση στα social media
Φθινόπωρο στις Κυκλάδες, και στις πλαγιές ανοίγουν τα μωβ λουλούδια του άγριου κρόκου. Στην Κέα τα μαζεύουν και τα καθαρίζουν ένα ένα, για τα κόκκινα στίγματά τους. Στην Τήνο ο κρόκος φυτρώνει κι αυτός, και είναι ταυτόχρονα το όνομα ενός από τα χωριά μας.
«Μάζεμα άγριου κρόκου. Χθες και σήμερα καθάρισμα, στην τοποθεσία Σπαθί.» Με αυτά τα λόγια μια κάτοικος της Κέας μοιράστηκε τις τελευταίες ώρες, σε ομάδα του νησιού στο Facebook, φωτογραφίες από τη σοδειά της. Φαίνονται ανοιχτά μωβ λουλούδια ανάμεσα σε πέτρες και ξερά χόρτα, και μια λεκάνη γεμάτη άνθη, με τα πορτοκαλοκόκκινα στίγματα να ξεχωρίζουν.
Τρία κόκκινα νήματα σε κάθε λουλούδι
Ο άγριος κρόκος ανθίζει το φθινόπωρο και τον χειμώνα, μαζί με τα στενά φύλλα του. Κάθε άνθος έχει ένα στίγμα που χωρίζεται σε τρία κόκκινα νήματα. Αυτά τα νήματα, όταν μαζευτούν και ξεραθούν, είναι το πολύτιμο μπαχαρικό που ξέρουμε ως κρόκο ή σαφράν.
Η δουλειά γίνεται με τα χέρια. Τα λουλούδια κόβονται, και μετά τα νήματα ξεχωρίζουν ένα ένα από τα πέταλα. Γι’ αυτό η ανάρτηση μιλά για δύο μέρες καθάρισμα. Για να γίνει περίπου μισό κιλό σαφράν χρειάζονται τα άνθη από 50.000 έως 75.000 φυτά.
Ο «παππούς» του κρόκου Κοζάνης
Ο άγριος κρόκος των ελληνικών βουνών και νησιών, με το επιστημονικό όνομα Crocus cartwrightianus, φυτρώνει στην ηπειρωτική Ελλάδα, στην Εύβοια, την Κρήτη, τη Σκύρο και σε νησιά των Κυκλάδων. Οι βοτανολόγοι τον θεωρούν τον πιθανό άγριο πρόγονο του καλλιεργούμενου κρόκου, αυτού που καλλιεργείται σήμερα στην Κοζάνη. Η καλλιέργεια, κατά τις έρευνες, ξεκίνησε στη νότια ηπειρωτική Ελλάδα, και ένας πληθυσμός της Αττικής θεωρείται ο πιο κοντινός σήμερα στους προγόνους του.
Η σχέση των νησιών μας με το λουλούδι είναι πολύ παλιά. Στη μινωική Κρήτη σώζεται τοιχογραφία με τη σκηνή του μαζέματος κρόκου. Και πολύ πιο κοντά μας, στη γειτονική Άνδρο, τον 19ο αιώνα μάζευαν τα άγρια φυτά για γιατρικό και τα στίγματα για να φτιάξουν χρωστική, το «ζαφράν» (Zafran).
Αυτό που για πολλούς είναι ένα ακριβό μπαχαρικό σε βαζάκι, στα νησιά φυτρώνει μόνο του ανάμεσα στις πέτρες.
Κι εμείς έχουμε Κρόκο
Στην Τήνο ο κρόκος δεν είναι μόνο λουλούδι. Είναι και χωριό. Ο Κρόκος είναι ημιορεινός οικισμός, σε υψόμετρο 200 μέτρων, περίπου 9,5 χιλιόμετρα βόρεια από τη Χώρα. Βρίσκεται πάνω στον δρόμο Τριποτάμου – Καλλονής, ανάμεσα στον Σκαλάδο και τα Λουτρά, χτισμένος σε μια καταπράσινη ρεματιά πριν από το Λιβάδι της Κώμης. Από το 1988 είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός.
Στο χωριό στέκει ο Καθολικός Ενοριακός Ναός της Ευαγγελίστριας, που ξαναχτίστηκε το 1834. Από τον Κρόκο κατάγεται και η οικογένεια γιατρών Ζαλλώνη του 17ου αιώνα. Το πιο γνωστό μέλος της, ο ιατροφιλόσοφος Μαρκάκης Ζαλλώνης, έγραψε το 1809 ένα βιβλίο για την Τήνο, την πρώτη απόπειρα καταγραφής της ιστορίας του νησιού.
Και το φυτό δεν λείπει από το νησί. Τέτοια εποχή, όποιος περπατήσει στα μονοπάτια και στις πεζούλες της Τήνου μπορεί να συναντήσει τα ίδια μωβ λουλούδια με τα κόκκινα νήματα.
Το φθινόπωρο ανθίζουν και άλλα μωβ λουλούδια που μοιάζουν με τον κρόκο, όπως το κολχικό, που είναι δηλητηριώδες. Μια απλή διαφορά: ο κρόκος έχει τρεις στήμονες και ένα στίγμα με τρία κόκκινα νήματα, ενώ το κολχικό έχει έξι στήμονες. Αν δεν είστε σίγουροι, ρωτήστε κάποιον που τα ξέρει πριν μαζέψετε.
Από την Κέα ως την Τήνο, τα ίδια μωβ πέταλα θυμίζουν ότι το φθινόπωρο στις Κυκλάδες έχει τα δικά του λουλούδια. Αρκεί να σκύψει κανείς να τα δει.
Η ανάρτηση
- Βικιπαίδεια, «Κρόκος Τήνου»
- Βικιπαίδεια, «Crocus cartwrightianus» και «Crocus sativus»
- Δημόσια ανάρτηση στην ομάδα «ΚΕΑ ΤΖΙΑ – Ο Μικρός Μας Παράδεισος» στο Facebook