Στην εσχατιά της Τήνου, ο Μαμάδος γιόρτασε τον Σωτήρα

Υπάρχουν βραδιές που ένα ολόκληρο χωριό χωράει σε ένα προαύλιο. Χθες το βράδυ, στον Μαμάδο, στη βόρεια άκρη της Τήνου, ο εσπερινός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος έβγαλε τον κόσμο έξω από την εκκλησία: στα πεζούλια, στα σκαλιά, στη μικρή αυλή που κοιτάζει κατάματα το στενό. Πίσω από τα κεφάλια, η θάλασσα είχε ήδη γίνει μελανή. Πάνω από τα κεφάλια, τα σημαιάκια χτυπούσαν στον αέρα και τρεις γλόμποι κρέμονταν στο σύρμα σαν να κρατούσαν όρθια τη νύχτα.

Είναι από τα χωριά που τα λες «στην εσχατιά». Ο δρόμος ανηφορίζει, στριφογυρίζει, και κάπου εκεί σταματά. Ένα κομμάτι μάρμαρο στην άκρη, με σκαλισμένο σταυρό και ένα βέλος, δείχνει τη συνέχεια: «Ι.Ν. Μετ. Σωτήρος». Από κει και πέρα, μόνο οι πεζούλες, το πέλαγος και απέναντι η Άνδρος.

Τον υπόλοιπο χρόνο ο Μαμάδος μετριέται σε λίγα φώτα. Χθες βράδυ, ο ναός δεν έφτανε για να τους χωρέσει όλους — η ουρά του κόσμου έβγαινε από την πόρτα και άπλωνε στην αυλή.

Από νωρίς, με σημαίες στον αέρα

Η προετοιμασία είχε ξεκινήσει από ώρες. Το εκκλησάκι, κάτασπρο και φρεσκοασβεστωμένο, με το καμπαναριό του να ξεχωρίζει στον καθαρό ουρανό, είχε ντυθεί με σειρές από χρωματιστά σημαιάκια — και δύο γαλανόλευκες να ανεμίζουν στο πλάι. Το πλακόστρωτο προαύλιο σφουγγαρισμένο, η καγκελόπορτα ανοιχτή, τα καντήλια αναμμένα.

Και τα πρώτα σταφύλια

Πάνω σε ένα στρογγυλό τραπεζάκι με λευκό τραπεζομάντιλο, δίπλα σε μια γλάστρα βασιλικό, περίμεναν δύο λευκές κούπες γεμάτες σταφύλια. Δεν είναι διακόσμηση: στη Μεταμόρφωση ευλογούνται τα πρώτα σταφύλια της χρονιάς, και γι’ αυτό σε πολλά μέρη η γιορτή λέγεται «του Σωτήρος, της Σταφυλής». Μέχρι εκείνη τη μέρα, οι παλιοί δεν έτρωγαν από τη νέα σοδειά.

Το εικόνισμα με τα τάματα

Στο εσωτερικό, η εικόνα της εορτής είχε ντυθεί με ένα στεφάνι από κόκκινα και λευκά τριαντάφυλλα, κρίνα και γυψοφίλη. Κάτω από τη σκοτεινή, παλιά ζωγραφιά — ο Χριστός ανάμεσα στους μαθητές του, μέσα σε μια λάμψη που το χρώμα της έχει κοκκινίσει από τον χρόνο — μια αλυσίδα κρατούσε τα τάματα: ασημένια πλακίδια, βέρες, δαχτυλίδια, μια πεταλούδα. Παρακλήσεις που κάποιοι δεν τις είπαν ποτέ δυνατά, κρεμασμένες η μία δίπλα στην άλλη.

Το προσκυνητάρι είναι ολομάρμαρο και σκαλιστό: στην εξωτερική ζώνη του τόξου ελικοειδή φυλλώματα, στην εσωτερική τσαμπιά σταφύλι ανάμεσα σε φύλλα. Τηνιακό μάρμαρο, τηνιακό χέρι. Μέσα του, η εικόνα με την ασημένια επένδυση: ο Χριστός στη μέση με δύο μορφές δεξιά κι αριστερά, και από κάτω οι τρεις μαθητές πεσμένοι — τα πρόσωπα και τα χέρια επίχρυσα. Στο κάτω μέρος, χαραγμένο, το όνομα εκείνων που τη δώρισαν.

Ένας θόλος βαμμένος ουρανός

Ο ναός είναι μικρός και περιποιημένος όπως όλα τα εκκλησάκια στα Έξω Μέρη: πάτωμα με άσπρα και μαύρα πλακάκια σαν σκακιέρα, μαιανδρικό μοτίβο στο κέντρο, μαρμάρινο τέμπλο, κρυστάλλινος πολυέλαιος. Και ο θόλος βαμμένος σε ένα μπλε που δεν το διάλεξε τυχαία κανείς — είναι το χρώμα του ουρανού που βλέπεις μόλις βγεις από την πόρτα. Στα σκαλιά της Ωραίας Πύλης, δύο γλάστρες βασιλικό.

Πάνω από την είσοδο, σκαλισμένο στο μάρμαρο, το ίδιο κάλεσμα που διαβάζουν εδώ και γενιές όσοι μπαίνουν: «ΕΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΙΣ ΕΥΛΟΓΕΙΤΕ ΤΟΝ ΘΕΟΝ».

Πέντε άρτοι στο προαύλιο

Έξω, το τραπεζάκι με το λευκό κεντητό τραπεζομάντιλο περίμενε από νωρίς. Πάνω του οι άρτοι, στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο, το λαδικό και το κρασί· χάμω, το καλάθι με το ψωμί κομμένο, έτοιμο να μοιραστεί. Γύρω γύρω, κόσμος όρθιος και καθιστός στο πεζούλι — παιδιά, παρέες, ένα ζευγάρι που κουβέντιαζε χαμηλόφωνα μέχρι να αρχίσει η ευλογία.

Στα χωριά που «σβήνουν», μία φορά τον χρόνο ανάβουν όλα μαζί.

Δεν χρειάζεται να μετρήσει κανείς κεφάλια για να καταλάβει τι σημαίνει μια τέτοια βραδιά για έναν οικισμό που τον χειμώνα μπορείς να τον διασχίσεις χωρίς να συναντήσεις ψυχή. Άλλοι ανέβηκαν από τη Χώρα, άλλοι γύρισαν από πιο μακριά· το προαύλιο πάντως δεν έφτανε. Και όλοι στάθηκαν στην ίδια εκκλησία — αυτή που τον υπόλοιπο χρόνο την κρατάνε όρθια λίγα ζευγάρια χέρια.

«Και του χρόνου με υγεία»

Η φράση που συνόδευσε τις φωτογραφίες από τον Μαμάδο δεν είχε τίποτα το επίσημο: «Χρόνια πολλά, βοήθειά μας η Σωτήρος. Και του χρόνου με υγεία…». Έτσι κλείνουν εδώ οι μεγάλες βραδιές — με μια ευχή που είναι ταυτόχρονα και υπόσχεση ότι του χρόνου τα φώτα θα ξανανάψουν στο ίδιο σημείο.

Σήμερα, ανήμερα της εορτής, ο Όρθρος και η πανηγυρική Θεία Λειτουργία κλείνουν το διήμερο. Και το νησί συνεχίζει το δικό του αυγουστιάτικο δρομολόγιο, από πανηγύρι σε πανηγύρι, μέχρι τη μεγάλη μέρα της Μεγαλόχαρης.

Φωτογραφίες: από δημόσιες αναρτήσεις κατοίκων στο Facebook — οι νυχτερινές του Theo Perrakis, οι υπόλοιπες του Μίμη Πέργαλη.