Ο Λουδοβίκος Σίγαλας και τα καλάθια του Βωλάξ — το Σάββατο το ετήσιο μνημόσυνό του

Έπιασε το πρώτο του καλάθι στα εννιά του και το καλάμι το έκοβε πάντα με πανσέληνο. Ένας χρόνος χωρίς έναν από τους τελευταίους καλαθοπλέκτες του χωριού.

Το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, στις 9:00 το πρωί, στον Ιερό Ναό Γενεθλίου της Θεοτόκου στον Βωλάξ, τελείται το ετήσιο μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του Λουδοβίκου Σίγαλα. Η σύζυγος, τα τέκνα, τα εγγόνια και οι λοιποί συγγενείς καλούν όσους τιμούν τη μνήμη του να παρευρεθούν και να συμπροσευχηθούν.

Ο τελευταίος που έφτιαχνε καλάθια στο χωριό

Ο Βωλάξ είναι το χωριό της καλαθοπλεκτικής. Μέχρι τη δεκαετία του 1980 δούλευαν εκεί δεκατρείς καλαθοπλέκτες· στις αρχές του 21ου αιώνα είχαν απομείνει εννέα. Σήμερα οι επαγγελματίες μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Όταν το travelgirl.gr μπήκε στο εργαστήρι του, τον Ιούνιο του 2019, τον περιέγραψε ως «τον τελευταίο κάτοικο από όσους έχουν μείνει που φτιάχνουν καλάθια». Τον βρήκε καθισμένο, μέσα στα ραφια με τα καλάθια, να πλέκει ένα ακόμα.

Το φεγγάρι μέσα στη δουλειά

Η φράση που τον έκανε γνωστό και εκτός Τήνου ήταν για το φεγγάρι. Το καλάμι, έλεγε, δεν κόβεται όποτε βολεύει:

Θυμόταν μια καλαμιά που κόπηκε εκτός πανσελήνου και βρέθηκε γεμάτη σκουλήκια — κατέληξε στο τζάκι. Για τη λυγαριά ίσχυε άλλος κανόνας: όσο πιο αργά την κόψεις, τόσο πιο γερή βγαίνει.

Τα υλικά έχουν τη δική τους εποχή. Το καλάμι κόβεται τον Ιανουάριο, η λυγαριά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Ξεφλουδίζονται, στεγνώνουν στον ήλιο και μπαίνουν σε κρύο νερό για να αποκτήσουν ελαστικότητα πριν πιαστούν στο πλέξιμο.

Κοφίνια για όλα

Τα βολακίτικα καλάθια δεν ήταν διακοσμητικά. Ήταν εργαλείο αγροτικής μεταφοράς, φτιαγμένο για να αντέχει βάρος και χρόνια.

Την τέχνη την είχε μάθει από τον πατέρα του, ακολουθώντας τον μικρό παιδί στις καλαμιές. Δίπλα του, τα τελευταία χρόνια, δούλευε και η σύζυγός του η Μαρία, πλέκοντας δυο-τρία μικρά καλάθια την ημέρα στο μαγαζί: «Τα βολακίτικα καλάθια φημίζονται γιατί είναι τα πιο γερά, δεν κάνουμε πρόχειρη δουλειά», έλεγε το 2019. Σήμερα, πρόσθετε, τα κορίτσια τα παίρνουν για μπιζουτιέρες ή για γλάστρες.

Ο ίδιος, μπροστά στην κάμερα

Τον Ιούνιο του 2019 η Μαρκέλλα Σαράιχα τον κατέγραψε να πλέκει και να μιλάει για τις δυσκολίες της τέχνης και για το τι χρειάζεται ώστε να μη χαθεί.

Το βίντεο που ταξίδεψε

Τον Νοέμβριο του 2023 ο διεθνής ιστότοπος Greek Reporter ανέβασε βίντεο από εργαστήρι καλαθοπλεκτικής στον Βωλάξ, μέσα σε αφιέρωμα για μια τέχνη που σβήνει. Η λεζάντα έγραφε ότι ο καλαθάς από την Τήνο είναι «ένας από τους λίγους τεχνίτες που απομένουν». Το βίντεο ξεπέρασε τις 25.000 προβολές.

Μια τέχνη καταγεγραμμένη

Το 2019 η καλαθοπλεκτική του Βωλάξ εγγράφηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Στους φορείς της τέχνης που καταγράφηκαν τότε ως επαγγελματίες ήταν ο Αντώνης-Ιωσήφ Σίγαλας, ο Λουδοβίκος Σίγαλας, ο Νίκος Ξενόπουλος και ο Γιώργος Ζαλώνης, ο νεότερος από όλους.

Στο ίδιο κείμενο σημειώνεται ότι η διατήρηση της τέχνης περνάει από μουσειακή καταγραφή και εργαστήρια μαθητείας — δηλαδή από ανθρώπους που θα κάτσουν δίπλα σε κάποιον που ξέρει, όπως έκατσε κάποτε ο ίδιος δίπλα στον πατέρα του.

Αιωνία του η μνήμη.