Περίπου 400 έργα του Νικηφόρου Λύτρα στην Εθνική Πινακοθήκη — του Πυργιώτη που ονομάστηκε «πατέρας» της νεοελληνικής ζωγραφικής
Πάνω από 100 πίνακες και γύρω στα 300 σχέδια, τα περισσότερα αδημοσίευτα. Είναι η πρώτη φορά που το σύνολο του έργου του παρουσιάζεται μαζί — εκατόν είκοσι δύο χρόνια μετά τον θάνατό του.
Η Εθνική Πινακοθήκη ετοιμάζει τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Νικηφόρου Λύτρα (1832–1904). Ο άνθρωπος που η ιστορία της τέχνης ονόμασε «πατέρα» της νεοελληνικής ζωγραφικής και βασικό εκπρόσωπο της Σχολής του Μονάχου γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου, γιος μαρμαρογλύπτη.
100+
πίνακες
≈300
σχέδια, τα περισσότερα αδημοσίευτα
1832
γεννιέται στον Πύργο
Τι θα εκτεθεί
Στα έργα που έχουν ανακοινωθεί περιλαμβάνονται η Επιστροφή από το πανηγύρι, τα Κάλαντα (1872), η Αναμονή, ο Καλόγερος, ο Ζεϊμπέκης, το Ψαριανό μοιρολόι, ο Γαλατάς σε ώρα ανάπαυσης, το Παιδί που στρίβει τσιγάρο, το Θυμίαμα στον τάφο, το Φίλημα και η σύνθεση Η Αντιγόνη εμπρός στον νεκρό Πολυνείκη. Πολλά από αυτά δεν έχουν βρεθεί στον ίδιο χώρο εδώ και δεκαετίες.
Την επιμέλεια έχει η ιστορικός τέχνης Μαρία Κατσανάκη. Τα έργα συγκεντρώνονται από ελληνικά και ξένα μουσεία, πολιτιστικούς οργανισμούς και ιδιωτικές συλλογές.
Πότε ανοίγει
Εδώ τα δημοσιεύματα δεν συμφωνούν. Η ημερομηνία δεν έχει ανακοινωθεί από την Πινακοθήκη με δελτίο τύπου:
«Τον Νοέμβριο η πρώτη πλήρης έκθεση».
Έναρξη στα μέσα Δεκεμβρίου 2026.
Από τον Πύργο στο Μόναχο
Ο Λύτρας γεννήθηκε το 1832 στον Πύργο, στο χωριό του μαρμάρου. Ο πατέρας του, Αντώνιος Λύτρας, ήταν μαρμαρογλύπτης — δηλαδή το παιδί μεγάλωσε μέσα στο σκαλιστό ασπρόμαυρο ενός χωριού που τότε εξήγε τεχνίτες σε όλη την Ελλάδα, όχι ζωγράφους.
Στα δεκαοκτώ του γράφτηκε στο Σχολείο των Τεχνών στην Αθήνα (1850–1856), με δασκάλους τον Ραφαήλ Τσεκόλι και τον Λούντβιχ Τιρς. Το 1860 πήγε με υποτροφία στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, δίπλα στον Καρλ φον Πιλότι. Όταν το 1862 έφυγε ο Όθωνας και η υποτροφία σταμάτησε, τις σπουδές του χρηματοδότησε ο βαρόνος Σίμων Σίνας.
Γύρισε στην Αθήνα το 1866 και έμεινε καθηγητής στο Σχολείο των Τεχνών ως τον θάνατό του — τριάντα οκτώ χρόνια στην ίδια έδρα. Από τα χέρια του πέρασαν, ανάμεσα σε άλλους, ο Γεώργιος Ιακωβίδης, ο Νικόλαος Βώκος και ο Ιωάννης Αλταμούρας.
Ο άλλος Τήνιος
Την ίδια εποχή, στο ίδιο Μόναχο, δούλευε ο Νικόλαος Γύζης — γεννημένος το 1842 στο Σκλαβοχώρι της Τήνου. Οι δύο άντρες υπήρξαν φίλοι και το 1873 ταξίδεψαν μαζί στη Μικρά Ασία, από όπου ο Λύτρας γύρισε με τα σχέδια που τροφοδότησαν τα ανατολίζοντα έργα του.
Δύο από τους τρεις μεγάλους της Σχολής του Μονάχου βγήκαν από το ίδιο νησί, με δέκα χρόνια διαφορά.
Τι είναι η «ηθογραφία» που του χρεώνεται
Ο Λύτρας έφερε στην ελληνική ζωγραφική τη σκηνή της καθημερινότητας: την επαρχία και την πόλη, το σπίτι, τη γιορτή, το παιδί. Δούλεψε προσωπογραφία, νεκρή φύση, ιστορική σύνθεση και μυθολογία, επηρεάστηκε από τον ιμπρεσιονισμό αλλά δεν εγκατέλειψε ποτέ την ακαδημαϊκή πειθαρχία που είχε μάθει στο Μόναχο.
Πέθανε στην Αθήνα στις 13 Ιουνίου 1904, σε ηλικία 72 ετών. Δύο από τους γιους του, ο Νίκος (1883–1927) και ο Περικλής (1888–1940), έγιναν κι εκείνοι ζωγράφοι.
Στον Πύργο: το Μουσείο Πανορμιτών Καλλιτεχνών στην είσοδο του χωριού, δίπλα στο σπίτι του Γιαννούλη Χαλεπά· το σπίτι-μουσείο του Χαλεπά· το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, δίπλα στη Σχολή Καλών Τεχνών.
Στη Χώρα: η Πινακοθήκη και το Μουσείο Τηνίων Καλλιτεχνών, στον χώρο της Παναγίας.
Ένα χωριό που έβγαζε μαρμαράδες έβγαλε και τον ζωγράφο που δίδαξε την Ελλάδα να κοιτάζει τον εαυτό της.
Απογευματινή, «400 έργα του Λύτρα στην Εθνική Πινακοθήκη», 11 Σεπτεμβρίου 2026 (ρεπορτάζ Γιώργου Βαϊλάκη).
LiFO, δημοσίευμα για την προσεχή έκθεση του Νικηφόρου Λύτρα στην Εθνική Πινακοθήκη.
Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, σελίδα καλλιτέχνη «Λύτρας Νικηφόρος».
Βιογραφικά στοιχεία: sansimera.gr, tinos360.gr (μουσεία Τήνου).
Τα έργα που εικονίζονται είναι κοινό κτήμα (ο δημιουργός απεβίωσε το 1904).