Καινούργια ξύλινη κολόνα ανάμεσα στα σπίτια της Χώρας: τι στύλους βάζουμε μέσα στους οικισμούς;

Σε έναν στενό δρόμο της Χώρας, ανάμεσα σε κατοικίες, τοποθετήθηκε πρόσφατα ξύλινη κολόνα του δικτύου. Όποιος περνά δίπλα της μυρίζει έντονα χημικά. Σε άλλα σημεία της πόλης έχουν ήδη μπει τσιμεντένιες.

Η κολόνα στέκεται στην άκρη του δρόμου, ανάμεσα σε οικίες, ισόγειες και μη, και φέρει φωτιστικό. Γύρω της μένουν άνθρωποι, περνούν παιδιά και ηλικιωμένοι, και τα παράθυρα απέχουν λίγα μέτρα.

Η κολόνα

Ο δρόμος είναι στενός, με αυτοκίνητα παρκαρισμένα και από τις δύο πλευρές. Πεζοδρόμιο δεν υπάρχει. Η κολόνα έχει στερεωθεί στην άκρη του οδοστρώματος, με τη βάση της μέσα σε τσιμεντοκονία. Ψηλά έχει βραχίονα με φωτιστικό, και από εκεί ξεκινούν καλώδια που περνούν πάνω από τον δρόμο.

Το ξύλο έχει το σκούρο καφέ χρώμα του εμποτισμένου ξύλου. Η μυρωδιά είναι έντονη, ιδίως τις ώρες που ο ήλιος πέφτει πάνω του.

Γύρω της, τσιμεντένιες

Σε άλλα σημεία της Χώρας οι κολόνες του δικτύου είναι ήδη τσιμεντένιες: γκρι, ίσιες, με σειρά από οπές σε όλο τους το ύψος. Η μία στέκεται στην άκρη χωραφιού, η άλλη πάνω σε πλακόστρωτο πεζοδρόμιο, δίπλα σε πέτρινο τοιχίο.

Με τι εμποτίζονται οι ξύλινοι στύλοι

Οι ξύλινοι στύλοι του δικτύου ηλεκτροδότησης εμποτίζονται για να αντέχουν στην υγρασία, στους μύκητες και στα έντομα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του 2022, οι στύλοι της ΔΕΗ εμποτίζονται με κρεοζωτέλαιο, προϊόν της λιθανθρακόπισσας. Αποτελείται κυρίως από πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και φαινολικές ενώσεις. Επίσημη επιβεβαίωση για το υλικό εμποτισμού της συγκεκριμένης κολόνας δεν έχουμε.

Τι λέει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για το κρεόζωτο

Η χρήση του σε στύλους ρεύματος, δηλαδή, επιτρέπεται. Η νομοθεσία όμως δεν το αντιμετωπίζει ως αθώο υλικό. Γι’ αυτό το έχει αποκλείσει από κάθε χώρο όπου άνθρωποι, και ιδίως παιδιά, έρχονται συχνά σε επαφή μαζί του.

Τι κάνουν αλλού

Δεν έχουν όλες οι χώρες την ίδια στάση. Σύμφωνα με τεχνική έκθεση του Γαλλικού Οργανισμού Ανάπτυξης (AFD, Ιούλιος 2023), η Γαλλία απαγόρευσε με διάταγμα του Δεκεμβρίου 2018 το κρεόζωτο για κάθε χρήση στο έδαφός της, και το 2022 πρότεινε να επεκταθεί η απαγόρευση σε όλη την Ευρώπη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι στύλοι με κρεόζωτο χρησιμοποιούνται ακόμη, και το 2024 η αρμόδια αρχή έθεσε σε διαβούλευση το αν θα ανανεωθεί η έγκρισή του. Στις ΗΠΑ, η EPA αναφέρει ότι δεν εντόπισε κινδύνους που να προκαλούν ανησυχία για το γενικό κοινό από ξύλο που έχει ήδη εμποτιστεί.

Για την Ελλάδα, η ίδια έκθεση καταγράφει τρεις μονάδες εμποτισμού, περίπου 90.000 στύλους με κρεόζωτο τον χρόνο και περίπου 4,5 εκατομμύρια στύλους εγκατεστημένους στο δίκτυο.

Ο ΔΕΔΔΗΕ συνεχίζει να προμηθεύεται ξύλινους στύλους. Στις 19 Ιουνίου 2026 προκήρυξε διαγωνισμό (αρ. 501601) για «Προμήθεια Ανεμπότιστων Ξύλινων Στύλων», με προϋπολογισμό 10.640.850 ευρώ και δικαίωμα προαίρεσης 50%. Όπως δείχνει ο τίτλος, οι στύλοι αγοράζονται χωρίς εμποτισμό. Στα στοιχεία της προκήρυξης δεν αναφέρεται πού και με ποιο υλικό εμποτίζονται στη συνέχεια.

Οι εναλλακτικές που συζητούνται διεθνώς είναι τρεις: ξύλο με άλλα συντηρητικά, στύλοι από τσιμέντο, χάλυβα ή σύνθετα υλικά, και, όπου είναι εφικτό, το υπόγειο δίκτυο.

Η μυρωδιά και ο χρόνος

Η μυρωδιά οφείλεται στα πτητικά συστατικά του εμποτισμού. Σύμφωνα με την αμερικανική υπηρεσία ATSDR, σε μετρήσεις σε ξύλο που μόλις είχε εμποτιστεί, οι αναθυμιάσεις πτητικών ουσιών έπεσαν από 35 mg/m³ την ημέρα του εμποτισμού σε 5 mg/m³ οκτώ μέρες αργότερα. Η εξάτμιση είναι μεγαλύτερη όταν κάνει ζέστη.

Η απελευθέρωση δεν σταματά εκεί. Συστατικά του κρεόζωτου συνεχίζουν να βγαίνουν αργά από την επιφάνεια του ξύλου: ως λάδι που «ιδρώνει» στον ήλιο, με το ξέπλυμα από τη βροχή, ή με εξάτμιση. Για το πόσος χρόνος χρειάζεται ώστε μια κολόνα να πάψει να μυρίζει, δεν εντοπίσαμε αξιόπιστο αριθμό.

Ποιους αφορά

Η ATSDR σημειώνει ότι τα παιδιά εκτίθενται στα συστατικά του κρεόζωτου με τους ίδιους τρόπους με τους ενήλικες, όμως έρχονται πιο συχνά σε επαφή με το χώμα και τις επιφάνειες. Ως τρόπο έκθεσης αναφέρει ρητά την επαφή με ξύλο που χρησιμοποιείται σε στύλους.

Η κολόνα της φωτογραφίας στέκεται σε σημείο όπου περνούν πεζοί, στο ύψος που ακουμπά ένα χέρι. Για ανθρώπους με αναπνευστικά προβλήματα που ζουν δίπλα της και αναπνέουν αυτή τη μυρωδιά καθημερινά, δεν εντοπίσαμε μελέτη που να δίνει απάντηση.

Ένας εμποτισμένος στύλος δεν σημαίνει αυτόματα κίνδυνο για όσους μένουν δίπλα του. Η έκθεση εξαρτάται από το υλικό εμποτισμού, από το πόσο καινούργιο είναι το ξύλο, από το αν «ιδρώνει» λιπαρή ουσία και από το πόσο συχνά το ακουμπά κανείς. Γι’ αυτό ακριβώς μετράει και η θέση του: εδώ, ο στύλος στέκεται ανάμεσα σε οικίες, σε σημείο όπου περνούν και ακουμπούν άνθρωποι.

Το 2022 ζητήθηκαν ξύλινες

Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Δήμος Τήνου και το τότε Επαρχείο Τήνου απέστειλαν κοινή επιστολή στον ΔΕΔΔΗΕ. Ζητούσαν, μεταξύ άλλων: «Να αντικατασταθούν οι τσιμεντένιοι στύλοι όπου έχουν τοποθετηθεί, με ξύλινους». Ως λόγους ανέφεραν την αισθητική υποβάθμιση του τηνιακού τοπίου, την επίπτωση στις αξίες των ακινήτων και στον τουρισμό, και τις αντιδράσεις κατοίκων.

Στην Τήνο συναντά κανείς ξύλινους στύλους να στηρίζονται με δεύτερο ξύλινο στύλο ή με πολλαπλά επίτονα, δηλαδή συρματόσχοινα αγκυρωμένα στο έδαφος. Σε κάποια σημεία τα επίτονα φτάνουν και τα δέκα, πέντε από τη μία πλευρά και πέντε από την άλλη, συχνά μέσα σε ιδιωτικές ιδιοκτησίες. Οι τσιμεντένιοι στύλοι δεν μυρίζουν και συνήθως δεν χρειάζονται επίτονα. Σε άρθρο της «Αυγής» του 2018, οι ξύλινοι στύλοι περιγράφονται ως κατάλληλοι για ορεινές και αγροτικές περιοχές, και οι τσιμεντένιοι για τις αστικές.

Στην ίδια επιστολή ζητούσαν να εφαρμοστούν «και στο νησί μας οι κυβερνητικές εξαγγελίες για υπογειοποίηση μεγάλου μέρους του δικτύου».

Οι υπογειοποιήσεις

Η υπογειοποίηση δεν είναι καινούργια συζήτηση στην Τήνο. Πριν από τον «Καλλικράτη», ο δημοτικός σύμβουλος του τότε Δήμου Εξωμβούργου Εμμανουήλ Σώχος κατέγραφε σε κείμενό του το πρόγραμμα υπογειοποίησης δικτύων της ΔΕΗ, με συμμετοχή 50% της ΔΕΗ και 50% των ΟΤΑ. Είχαν ενταχθεί ο Τριαντάρος και ο Μπερδεμιάρος, η Αγάπη και η Καρδιανή σε επίπεδο προμελέτης, ένα μικρό τμήμα στην Κώμη και τα Υστέρνια με οριστική μελέτη για όλον τον κεντρικό δρόμο του χωριού.

Τον Οκτώβριο του 2025 ο Δήμος Τήνου ανακοίνωσε ότι εξασφάλισε από τον ΔΕΔΔΗΕ «δεσμευτικό σχέδιο δράσης» για την επείγουσα αναβάθμιση του δικτύου, με στόχο ολοκλήρωσης μέσα στο 2026. Οι παρεμβάσεις που περιγράφονται αφορούν συντήρηση εξοπλισμού, γραμμές Μέσης Τάσης, διακόπτες και υποσταθμούς. Στα δημοσιευμένα σημεία του σχεδίου δεν εντοπίσαμε αναφορά σε υπογειοποίηση στη Χώρα.

Όσα δεν επιτρέπονται σε μια παιδική χαρά, στέκονται εδώ ανάμεσα σε οικίες.