Εκεί που σκάβουν τα κατσίκια, φυτρώνει ακόμα η ρίγανη της Τήνου

Την ίδια ώρα, στην ίδια πλαγιά με τις σκαμμένες ρίζες και τις γκρεμισμένες ξερολιθιές, κάτι μύριζε. Σκύψαμε. Ήταν η ρίγανη.

Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου, λίγο πριν δύσει ο ήλιος. Κατεβαίναμε από τις αναβαθμίδες όπου καταγράψαμε τα σκαψίματα των ανεπιτήρητων κατσικιών, όταν το χέρι ακούμπησε ένα ξερό κλαδί και το άρωμα ανέβηκε ως το πρόσωπο. Ρίγανη. Η τηνιακή ρίγανη, στη θέση της, όπως τη βρίσκαν πάντα.

Μέσα στο ξερό, ένα πράσινο

Τέλη Σεπτέμβρη η πλαγιά είναι ένα ξανθό χαλί από ξεραμένα χόρτα. Αν δεν ξέρεις τι ψάχνεις, δεν τη βλέπεις. Κι όμως είναι εκεί: σφιχτά, γκριζοπράσινα κεφαλάκια πάνω σε λεπτά κοτσάνια, κρυμμένα ανάμεσα στα αγριάδια, στη βάση της ξερολιθιάς, στη σκιά ενός θάμνου.

Η άνθιση του καλοκαιριού έχει περάσει — τότε είναι που μαζεύεται, Ιούνη και Ιούλη, με τα λουλούδια ανοιχτά. Τώρα τα κεφάλια έχουν δέσει σπόρο. Σε μερικά κλαδιά όμως κρατιούνται ακόμη μικρά άσπρα λουλουδάκια, τα τελευταία της χρονιάς.

Η μυρωδιά του σπιτιού

Για όποιον μεγάλωσε στην Τήνο, η ρίγανη δεν είναι απλώς μπαχαρικό. Είναι τα ματσάκια κρεμασμένα ανάποδα να στεγνώνουν στη σκιά, το τρίψιμο στις παλάμες πάνω από τη σαλάτα, η ντομάτα με το λάδι και το ψωμί. Είναι το καλοκαίρι που κλείνεις σε ένα βάζο για να το ανοίξεις τον χειμώνα.

Και δεν είναι μόνη της. Στην ίδια πλαγιά, λίγα μέτρα πιο πέρα, τα αρωματικά της τηνιακής υπαίθρου πιάνουν το ένα το χώμα του άλλου — φυτά χαμηλά, σκληρά, φτιαγμένα για τον αέρα και την ξηρασία. Τα κεφάλια τους, ξερά τώρα, στέκονται σαν μικρές σφαίρες πάνω από τα χόρτα.

Πώς τα καταφέρνει;

Κι εδώ γεννιέται η απορία. Γύρω γύρω η πλαγιά είναι σκαμμένη, οι ρίζες ξεσκεπασμένες, οι θάμνοι φαγωμένοι ως το κοτσάνι. Κι η ρίγανη στέκεται. Πώς;

Μήπως αντιστέκεται με τον δικό της τρόπο — ριζώνοντας μέσα στα αγκαθωτά φρύγανα, εκεί που καμιά μουσούδα δεν χώνεται χωρίς να τρυπηθεί; Μήπως τη φυλάει το ίδιο της το άρωμα, τα αιθέρια έλαιά της, αυτή η καυτή, πικάντικη γεύση που δεν αρέσει σε κάθε στόμα; Ή απλώς έμαθε να κρύβεται: στις γωνιές της ξερολιθιάς, στα πιο δύσβατα σημεία, καμουφλαρισμένη στο γκριζοπράσινο της πλαγιάς — τόσο που ούτε εμείς δεν την είδαμε πριν τη μυρίσουμε;

Ίσως όλα μαζί. Η τηνιακή φύση ξέρει να επιβιώνει: από τον βοριά, από την ξηρασία, από το καλοκαίρι που δεν λέει να τελειώσει. Κι η ρίγανη είναι από τις καλύτερες μαθήτριές της.

Φάρμακο, λάδι και μέλι

Οι παλιοί δεν τη μάζευαν μόνο για τη σαλάτα. Ρίγανη βραστή για το κρυολόγημα και τον βήχα, για το στομάχι που βάραινε, για τον πονόδοντο. Σήμερα ξέρουμε και το γιατί: τα αιθέρια έλαιά της, με κύρια συστατικά την καρβακρόλη και τη θυμόλη, έχουν δείξει σε μελέτες αντιμικροβιακή και αντιοξειδωτική δράση.

Από την απόσταξή της βγαίνει το ριγανέλαιο — πυκνό και τόσο δυνατό που χρησιμοποιείται μόνο αραιωμένο και με μέτρο. Κι όταν ανθίζει, τον Ιούνη και τον Ιούλη, η πλαγιά βουίζει από μέλισσες. Τα λουλουδάκια της, δίπλα στο θυμάρι, είναι από τις τροφές τους στην καρδιά του καλοκαιριού, όταν όλα γύρω έχουν ξεραθεί.

Τα κόκκινα της πλαγιάς

Κι ένα κόκκινο μέσα στο ξερό, που σε σταματάει. Μικρές στρογγυλές ράγες, σαν κοράλλια, πάνω σε λεπτά πράσινα κλαδιά που θυμίζουν σπάρτο. Είναι, κατά πάσα πιθανότητα, το σκουπόχορτο (Osyris alba) — ο θάμνος που ο παλιός κόσμος έδενε σε ματσάκια για να φτιάξει σκούπα. Ζει εν μέρει «δανεικά», τραβώντας νερό από τις ρίζες των γειτόνων του, και το φθινόπωρο δένει αυτούς τους καρπούς. Όμορφοι στο μάτι, όχι όμως για το στόμα: δεν τρώγονται.

Στο ίδιο χώμα

Όση αντοχή κι αν έχει, η ρίγανη χρειάζεται κάτι απλό: χώμα. Φυτρώνει εκεί που το κρατάνε οι ξερολιθιές, στη βάση των θάμνων — στα ίδια σημεία όπου, όπως είδαμε στις αναβαθμίδες, τα ανεπιτήρητα ζώα σκάβουν για ρίζες και υγρασία.

Ένας λάκκος στη ρίζα, ένας τοίχος που υποχωρεί, και το λίγο χώμα της αναβαθμίδας κατεβαίνει με την πρώτη δυνατή βροχή. Μαζί του κατεβαίνει κι ό,τι φύτρωνε πάνω του.

Τα βότανα της Τήνου δεν τα φύτεψε κανείς. Τα κρατάει η πέτρα, το χώμα και ο χρόνος.

Τα βουνά μας

Σάββατο πρωί, αν βρείτε μια ώρα, ανεβείτε σε ένα μονοπάτι. Όχι για να μαζέψετε — η εποχή πέρασε. Απλώς για να σκύψετε και να μυρίσετε. Να δείτε πόσα ζουν εκεί πάνω χωρίς να ζητάνε τίποτα: ούτε πότισμα, ούτε λίπασμα, ούτε φροντίδα. Μόνο να μη σκαφτεί το χώμα από κάτω τους.

Η Τήνος μυρίζει ακόμα ρίγανη. Αρκεί να μείνει χώμα να φυτρώνει.