«Ο εφετινός Οκτώβρης ήταν ιδιαιτέρως σκληρός»: το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού αποχαιρετά τον Χρήστο Σανταμούρη και τον Αριστείδη Κοντογεώργη — και τα έργα τους μένουν στη μόνιμη έκθεση «Η Συνέχεια…»

Με ένα κείμενο υπό τον τίτλο «Λόγοι μνήμης και ευγνωμοσύνης σε δύο δημιουργούς», το Διοικητικό Συμβούλιο και το προσωπικό του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού αποχαιρετούν τους δύο Τήνιους εικαστικούς που έχασε το νησί μέσα στον ίδιο μήνα — και θυμίζουν πόσα τους οφείλει το Ίδρυμα.

Ο Οκτώβριος του 2026 στοίχισε στην Τήνο δύο από τους πιο καταξιωμένους καλλιτέχνες της: τον χαράκτη Χρήστο Σανταμούρη, που κηδεύτηκε στη Χώρα στις 6 Οκτωβρίου, και τον φωτογράφο Αριστείδη Κοντογεώργη, που έφυγε από τη ζωή την Τρίτη 20 Οκτωβρίου. Το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού (Ι.ΤΗ.Π.), με το οποίο και οι δύο συνεργάστηκαν επί χρόνια, δημοσίευσε σήμερα, Πέμπτη, ένα κείμενο μνήμης — λιτό, τεκμηριωμένο και, κυρίως, ευγνώμον.

Το Ίδρυμα, γράφουν το Διοικητικό Συμβούλιο και το προσωπικό του, νιώθει «διπλή θλίψη» όταν χάνει έναν ντόπιο καλλιτέχνη που υπήρξε και συνεργάτης του: θρηνεί τον άνθρωπο, αλλά και τον βοηθό και πηγή έμπνευσης που ελπίζει να συνεχίσει να είναι. Και ο φετινός Οκτώβρης, σημειώνουν, υπήρξε «ιδιαιτέρως σκληρός» για την οικογένεια των εικαστικών της Τήνου.

Ο Χρήστος Σανταμούρης και η έκθεση που «άνοιξε τον δρόμο»

Για τον Χρήστο Σανταμούρη (Τήνος 1948 – 2026), το Ι.ΤΗ.Π. ανατρέχει στη διαδρομή του: σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πύργου, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στην École des Beaux-Arts του Παρισιού, μόνιμη εγκατάσταση στη Γαλλία από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, διδασκαλία της Χαρακτικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Chaville, ατομικές εκθέσεις διεθνώς και συμμετοχές σε ομαδικές από την Ισπανία και την Αγγλία ως την Ινδία, τη Νότια Κορέα και τον Καναδά. Και οι «Εκδόσεις Άρτεμις 656», που ίδρυσε το 1991, με βιβλία τέχνης πάνω σε κείμενα του Καζαντζάκη, του Παπαδιαμάντη, του Λακαριέρ και του Πρεβελάκη.

Το Ίδρυμα όμως ξεχωρίζει κάτι συγκεκριμένο: τη συμμετοχή του το 2011 στην πρώτη ομαδική έκθεση σύγχρονων Τηνίων καλλιτεχνών που φιλοξενήθηκε στους χώρους του — την έκθεση «Κυκλάδες: Τόποι – Μορφές – Σύμβολα», σε επιμέλεια του ιστορικού τέχνης Μεγακλή Ρογκάκου, με τους Μάνθο Γαΐτη, Λευτέρη Κρητικό, Μπάμπη Κρητικό, Χρήστο Σανταμούρη και Πραξιτέλη Τζανουλίνο. Ήταν η έκθεση που, όπως γράφει το Ι.ΤΗ.Π., άνοιξε τον δρόμο για να φιλοξενούνται έκτοτε στους εκθεσιακούς του χώρους ομαδικές εκθέσεις σύγχρονης τέχνης.

Γράφοντας το 2011 για εκείνη την έκθεση, ο Ρογκάκος περιέγραφε τη δουλειά του ως λυρικά έργα εμπνευσμένα από ελληνικούς τόπους, μορφές και σύμβολα — έργα που ξεκινούν συχνά από το τυχαίο, από το υποσυνείδητο και την πείρα, και ολοκληρώνονται όταν βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στο έργο και τον καλλιτέχνη.

Ακολούθησαν τα χρόνια του Συλλόγου Καλλιτεχνών Εικαστικών Τεχνών Τήνου, στην ίδρυση του οποίου πρωτοστάτησε το 2017 και τον οποίο υπηρέτησε ως πρόεδρος έως το 2022 — και στη συνέχεια ως επίτιμος πρόεδρος. Επί προεδρίας του, ο Σύλλογος παρουσίασε στο Ι.ΤΗ.Π. τρεις εκθέσεις: «Γενέθλια Γη – Αναφορά» (2017), «Εν Είδει Περιστεράς, Ιδέα Σύμβολο Χώρος» (2018) και «Σκιές και Φώτα» (2019).

Ο Σανταμούρης άφησε στο Ίδρυμα και κάτι απτό: ένα γλυπτό του με τύπωμα σε μάρμαρο, που κοσμεί τη μόνιμη έκθεση «Η Συνέχεια…» στον 1ο όροφο του μεγάρου του Ι.ΤΗ.Π., καθώς και δύο γραφιστικά θέματα περιστεριώνων αποτυπωμένα σε χαρτόνι.

Ο Αριστείδης Κοντογεώργης: από το 2003 ως το «Memory of Saghay»

Για τον Αριστείδη Κοντογεώργη (Τήνος 1960 – 2026), το Ι.ΤΗ.Π. θυμίζει τις σπουδές Καλών Τεχνών στο Northern Illinois University, το διδακτορικό του, τη διδασκαλία από το 1989 στο Τμήμα Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών του ΤΕΙ Αθήνας και έπειτα ως Αναπληρωτή Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, τις τριάντα ατομικές εκθέσεις, τα είκοσι τέσσερα βιβλία και λευκώματα, την προεδρία της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας από το 2005 και της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φωτογραφικών Φεστιβάλ (IPFF) από το 2009.

Η συνεργασία του με το Ίδρυμα ξεκίνησε από τα πρώτα του χρόνια — το Ι.ΤΗ.Π. ιδρύθηκε το 2002 από το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου — και το κείμενο την καταγράφει χρονιά με χρονιά. Το 2003 διοργάνωσε στο Ίδρυμα, μαζί με την Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία, διεθνή συνάντηση φωτογράφων με θέμα την ιστορική, εθνογραφική και καλλιτεχνική φωτογραφία στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, με δίγλωσση έκδοση των πρακτικών, έκθεση ελληνικής φωτογραφίας και φωτογράφηση της Τήνου. Το 2006 δάνεισε από το αρχείο του φωτογραφίες-καρτ ποστάλ των αδελφών Κολιού, των αρχών του 20ού αιώνα, για την έκθεση «Η Αφύπνιση». Το 2009 επιμελήθηκε την έκθεση «Η Ελληνική Φωτογραφία μέσα από το αρχείο της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας» και τον κατάλογό της.

Το 2010 ήρθε η σειρά των περιστεριώνων: τριάντα ασπρόμαυρες φωτογραφίες με τίτλο «Τήνος-Περιστεριώνες», εκτεθειμένες στο Ι.ΤΗ.Π. — μία από αυτές δωρήθηκε στο Ίδρυμα και εκτίθεται στον 1ο όροφο, στο πλαίσιο της έκθεσης «Η Συνέχεια…». Και το 2011 επιμελήθηκε την οργάνωση και την υλοποίηση, στο Ίδρυμα, της έκθεσης έξι Κινέζων φωτογράφων «Memory of Saghay, China».

Στο Ίδρυμα δώρισε και τη φωτογραφία «Εγκαταλειμμένος Περιστεριώνας» (2014), που εκτίθεται επίσης στον 1ο όροφο. Όμως το Ι.ΤΗ.Π. κρατά κυρίως κάτι λιγότερο μετρήσιμο: ότι ανταποκρινόταν σε κάθε αίτημα για χρήση φωτογραφιών του με εικόνες της Τήνου — και ότι, με ιδιαίτερη φροντίδα, φιλοξενούσε τους καλλιτέχνες και τους επιμελητές των εκθέσεων του Ιδρύματος.

«Βαθιά ευγνωμοσύνη»

Το κείμενο κλείνει με λόγια βαθιάς ευγνωμοσύνης προς τους δύο εικαστικούς, για την πολυετή και πολύτιμη συνεργασία τους με το Ίδρυμα, και με μια προσευχή: να αναπαύει ο Κύριος τις ψυχές τους και να χαρίζει στις οικογένειές τους την εξ ύψους παρηγορία.

Για όσους θελήσουν να τους «συναντήσουν» ξανά, ο δρόμος είναι απλός: στον 1ο όροφο του μεγάρου του Ιδρύματος, στη μόνιμη έκθεση «Η Συνέχεια…», το μάρμαρο του Σανταμούρη και οι περιστεριώνες του Κοντογεώργη στέκουν πλάι πλάι. Η συνέχεια, τελικά, δεν είναι μόνο ο τίτλος μιας έκθεσης.

Αιωνία τους η μνήμη.

Πηγή: Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού — «Λόγοι μνήμης και ευγνωμοσύνης σε δύο δημιουργούς» (itip.gr, 22/10/2026)