«…παρακαλούνται να αποβιβαστούν, το πλοίο θα αναχωρήσει αμέσως»: όταν η βιασύνη γίνεται ανακοίνωση από τα μεγάφωνα

Μια φράση που ακούμε σε ορισμένα πλοία στα λιμάνια της Τήνου, της Άνδρου και της Μυκόνου στέλνει, χωρίς να το θέλει, λάθος μήνυμα σε επιβάτες και πλήρωμα. Μια μικρή κουβέντα για τις λέξεις και την ασφάλεια.

Το πλοίο πλησιάζει στην προβλήτα και ανοίγουν τα μεγάφωνα. Κάπως έτσι ακούγεται: «Οι κύριοι επιβάτες με προορισμό το λιμάνι της Τήνου παρακαλούνται να αποβιβαστούν. Το πλοίο θα αναχωρήσει αμέσως». Ανάλογα με το λιμάνι, το ίδιο ακούγεται για την Άνδρο ή τη Μύκονο.

Δεν το λένε όλα τα πλοία και δεν θέλουμε να γενικεύσουμε. Σε όσα όμως το λένε, η φράση αξίζει μια δεύτερη σκέψη, γιατί δεν είναι απλή ενημέρωση. Είναι μήνυμα, και το μήνυμα λέει «βιαστείτε».

Η λέξη «αμέσως»

Όταν ο επιβάτης ακούει ότι το πλοίο «θα αναχωρήσει αμέσως», κάνει αυτό που θα έκανε ο καθένας μας. Αρπάζει τις βαλίτσες, κατεβαίνει τρέχοντας τις σκάλες, μπαίνει στο γκαράζ πριν ανοίξει ο καταπέλτης και βάζει μπροστά τη μηχανή. Βρίσκεται έτσι ανάμεσα σε φορτηγά που κάνουν μανούβρες, με ένα παιδί από το χέρι ή ένα καρότσι.

Το ίδιο μήνυμα το ακούει όμως και το πλήρωμα: ο ναύτης στον καταπέλτη, ο αξιωματικός στο γκαράζ, ο λοστρόμος στους κάβους. Και αυτό που ακούν είναι ότι προτεραιότητα έχει ο χρόνος.

Στη ναυτική γλώσσα αυτό λέγεται κουλτούρα ασφάλειας, safety culture. Και η βιασύνη δεν χωράει μέσα της.

Πήγαινε αργά για να φτάσεις γρήγορα

Η παροιμία το λέει όλο. Οι παλιοί το έλεγαν ακόμη πιο σύντομα, με δύο λέξεις: «σπεύδε βραδέως». Η βιασύνη δεν υπήρξε ποτέ καλός σύμμαχος: ούτε στον δρόμο, ούτε στο χωράφι, ούτε στη θάλασσα.

Δείτε τι γίνεται στα αεροπλάνα. Μόλις οι τροχοί αγγίξουν τον διάδρομο, η φωνή από την καμπίνα λέει ακριβώς το αντίθετο: «Παρακαλούμε παραμείνετε στις θέσεις σας, με τις ζώνες δεμένες, έως ότου το αεροσκάφος σταματήσει εντελώς». Κανείς δεν τους λέει «αμέσως». Κι όμως η αποβίβαση γίνεται σιγά-σιγά, με τη σειρά, και τελικά γρήγορα. Γιατί τον ρυθμό τον δίνει το πλήρωμα, όχι το ρολόι.

Η σύγχρονη ναυτιλία έδωσε στην παλιά αυτή σοφία ένα όνομα και ένα πλαίσιο. Ο Διεθνής Κώδικας Διαχείρισης Ασφάλειας (ISM Code) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), υποχρεωτικός μέσω της Σύμβασης SOLAS, στηρίζεται σε μια απλή ιδέα: την ασφάλεια δεν τη φέρνει μόνο ο εξοπλισμός. Τη φέρνει η νοοτροπία μιας εταιρείας και ενός πληρώματος, από τη γέφυρα ως τον καταπέλτη. Και μια νοοτροπία χτίζεται μέρα με τη μέρα, και με τις λέξεις που ακούγονται από τα μεγάφωνα.

Τι λένε οι κανόνες

Η Διεθνής Σύμβαση SOLAS ορίζει ότι κανένας επιβάτης δεν επιτρέπεται σε κλειστό χώρο οχημάτων όσο το πλοίο πλέει.

Ο Βρετανικός Οργανισμός Ναυτιλίας και Ακτοφυλακής (MCA) περιγράφει στις οδηγίες του πώς εφαρμόζεται αυτό στην πράξη. Κοντά στο λιμάνι η κάθοδος στα γκαράζ επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση: όταν ο Πλοίαρχος κρίνει ότι είναι ασφαλές και το πλοίο απέχει από την προβλήτα το πολύ δύο μήκη του. Οι επιβάτες πρέπει να μένουν στο γκαράζ όσο το δυνατόν λιγότερο, να κινούνται μόνο από τις σημαδεμένες διαδρομές και να τους καθοδηγεί μέλος του πληρώματος. Οι οδηγίες εξηγούν και τον λόγο: οι επιβάτες δεν γνωρίζουν τον χώρο ούτε τις εργασίες που γίνονται γύρω τους.

Ανάλογα ισχύουν και στην Ελλάδα. Τον Ιούνιο του 2025 το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής απάντησε σε κοινοβουλευτική ερώτηση ότι οι αξιωματικοί πρέπει πρώτα να αποβιβάζουν τους επιβάτες και μετά να εκκενώνουν τα γκαράζ, με σχετικές ανακοινώσεις από τα μεγάφωνα. Οι επιθεωρητές του Λιμενικού έχουν αρμοδιότητα να απομακρύνουν επιβάτες από τους χώρους των γκαράζ.

Οι κανόνες, δηλαδή, ζητούν τάξη, σειρά και καθοδήγηση. Πουθενά δεν ζητούν βιασύνη.

Έχετε ακούσει κι εσείς τέτοια ανακοίνωση σε κάποιο ταξίδι από ή προς την Τήνο; Πώς σας φάνηκε εκείνη τη στιγμή: σαν απλή ενημέρωση ή σαν «τρέξτε»;

Η ασφάλεια ξεκινά από τις λέξεις. Μια φράση όπως «Παρακαλούμε, προετοιμαστείτε με ηρεμία για την αποβίβαση και ακολουθήστε τις οδηγίες του πληρώματος» δίνει ακριβώς την ίδια πληροφορία, αλλά στέλνει άλλο μήνυμα.