Η αντιπλημμυρική θωράκιση «ξεκινά από το βουνό»: συνάντηση Δημάρχου και Πυροσβεστικής για τον χειμώνα — και τα λαγκάδια της Χώρας που πρέπει να είναι καθαρά πριν από τις βροχές

Ο χειμώνας είναι μπροστά. Η αντιπλημμυρική περίοδος συζητήθηκε την Τετάρτη σε συνάντηση του Δημάρχου με την ηγεσία της Πυροσβεστικής. Και μέσα στην ίδια την πόλη υπάρχουν λαγκάδια που, πριν από τις μεγάλες βροχές, πρέπει να είναι καθαρά.

Την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου ο Δήμαρχος Τήνου είχε συνάντηση εργασίας με τον Διοικητή της Πυροσβεστικής της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, Αρχιπύραρχο Χρήστο Ζουναλή, με τον Προϊστάμενο του Πυροσβεστικού Κλιμακίου Τήνου, Επιπυραγό Ιωάννη Μαυρεδάκη, και με τον Υποπυραγό Νικόλαο Στρατή.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Δήμου, έγινε απολογισμός της φετινής αντιπυρικής περιόδου και προγραμματισμός για την επερχόμενη αντιπλημμυρική περίοδο 2026–2027, «με έμφαση στην πρόληψη, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την αποτελεσματική αντιμετώπιση πιθανών κινδύνων». Ο Δήμαρχος ευχαρίστησε τα στελέχη της Πυροσβεστικής και, όπως αναφέρεται, οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν τη στενή συνεργασία.

Η θωράκιση «ξεκινά από το βουνό»

Λίγες μέρες νωρίτερα, ο μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς παρουσίασε στους αναγνώστες του τις απόψεις του καθηγητή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Δημήτριου Εμμανουλούδη, από άρθρο του στο «Εργοληπτικόν Βήμα». Ο τίτλος της παρουσίασης λέει πολλά: «Αντιπλημμυρική προστασία: η θωράκιση της χώρας ξεκινά από το βουνό».

Η βασική ιδέα είναι απλή. Η πλήρης εξάλειψη του πλημμυρικού κινδύνου είναι ανέφικτη. Οι επιπτώσεις του όμως μπορούν να περιοριστούν σημαντικά, όταν ο κίνδυνος αντιμετωπίζεται σε όλη τη διαδρομή, από τα ορεινά ως τις εκβολές. Δύο από τα έξι σημεία της παρουσίασης ταιριάζουν ακριβώς σε ό,τι βλέπουμε στην Τήνο:

Τα λαγκάδια της πόλης

Στη Χώρα, αυτή η διαδρομή από το βουνό ως τη θάλασσα δεν είναι θεωρία. Έχει ονόματα.

Το λαγκάδι των Τριών Ιεραρχών. Ξεκινά ψηλά, από τις πηγές της Ελληνοπής, κατεβαίνει, περνά σκεπασμένο κάτω από το κέντρο της πόλης και βγάζει στο παλιό λιμάνι, μπροστά στην πιάτσα των ταξί. Όπου σκεπάστηκε με τσιμέντο, έμειναν οι σχάρες στον δρόμο, τα ανοίγματα για να πέφτει μέσα το νερό. Όπως γράφαμε τον Οκτώβριο, μια σχάρα δουλεύει μόνο όσο δεν βουλώνει: αν από πάνω κατέβουν καλάμια, κλαδιά και ξερά χόρτα, το νερό θα συνεχίσει πάνω στον δρόμο.

Το έχουμε ξαναδεί. Σε παλαιότερη νεροποντή, τα μπάζα και τα ξερά κλαδιά που κατέβαιναν με το νερό έφραζαν τη σχάρα. Για να περνάνε και να μη φράζει, κάποιοι τη σήκωσαν από τη θέση της. Και για να μην πέσει κανείς στο ανοιχτό φρεάτιο, έβαλαν από πάνω ένα παλιό πλυντήριο, ανάποδα. Μια λύση της στιγμής, από ανθρώπους που ήθελαν να βοηθήσουν. Για να μη χρειαστεί να ξαναδούμε τέτοιες εικόνες, η κοίτη πρέπει να είναι καθαρή πριν έρθει το νερό, όχι την ώρα που έρχεται.

Το λαγκάδι της Αγίας Παρασκευής. Περνά κοντά από το ομώνυμο μοναστήρι και κατεβαίνει προς την πόλη. Είναι κομβικό για δύο λόγους. Πρώτον, περνά ανάμεσα από το Λύκειο και το Κέντρο Υγείας: δύο κτίρια που κανείς δεν θέλει να δει ποτέ με νερά. Δεύτερον, αρχίζει αμέσως μετά το φράγμα της Βακέτας. Όταν το φράγμα γεμίσει, υπερχειλίζει, και το νερό που περισσεύει συνεχίζει στο λαγκάδι: σε μια δυνατή βροχή μπορεί να δεχτεί μεγάλο όγκο νερού, και ο όγκος αυτός χρειάζεται καθαρή κοίτη για να κατέβει χωρίς να βγει στους δρόμους. Αυτό σημαίνει στην πράξη ο «ενιαίος σχεδιασμός, από τις πηγές έως τις εκβολές» της παρουσίασης.

Στο λαγκάδι της Αγίας Παρασκευής, μάλιστα, έχουν ήδη σκύψει οι ίδιοι οι πολίτες. Σύμφωνα με πληροφορίες, την Κυριακή 1 και την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου τρεις εθελοντές καθάρισαν το ρέμα και τις παρυφές του, από το γεφυράκι δίπλα στο Λύκειο ως το γεφυράκι της οδού Ζανάκη Αλαβάνου. Έβγαλαν σακούλες με σκουπίδια και ογκώδη αντικείμενα, ακόμη και ένα ντιβάνι, που τα παρέλαβε η Καθαριότητα του Δήμου. Δεν ήταν η πρώτη φορά: και τον Σεπτέμβριο του 2025 εθελοντές είχαν καθαρίσει ένα τμήμα του, με τη βοήθεια υπαλλήλων του Δήμου. Τους αξίζει ένα μεγάλο ευχαριστώ. Τρεις άνθρωποι όμως, με όση διάθεση κι αν έχουν, δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος μιας ολόκληρης κοίτης: τα καλάμια, τα κλαδιά και τα φερτά υλικά θέλουν συνεργεία και ένα σταθερό πρόγραμμα συντήρησης. Και αυτό ήταν ένα τμήμα της μίας κοίτης. Η άλλη είναι το λαγκάδι που περνά μέσα από την πόλη: αυτό που είδαμε στη γέφυρα του περιφερειακού, γεμάτο ξερά.

Τα περπατήσαμε στις αρχές Νοεμβρίου. Στο όριο της πόλης, στη γέφυρα του περιφερειακού, η κοίτη του λαγκαδιού που περνά μέσα από τη Χώρα είναι γεμάτη ξερά χόρτα και θάμνους: ό,τι υπάρχει εδώ, το νερό μπορεί να το κατεβάσει μέσα στην πόλη. Σε αρκετά σημεία η τάφρος στο κέντρο είναι καθαρή. Στις άκρες όμως, δεξιά κι αριστερά, μένουν ψηλά καλάμια, ξερά χόρτα, κομμένα κλαδιά και κορμοί: ακριβώς οι «φερτές ύλες» της παρουσίασης. Αν το νερό ανέβει πολύ και φτάσει ως τις άκρες, θα τα συμπαρασύρει όλα προς τα κάτω, προς τις σχάρες και την πόλη. Και ψηλά, εκεί όπου αρχίζει το τσιμέντο, η είσοδος είναι σχεδόν φραγμένη.

Πώς είναι, λοιπόν, τα λαγκάδια στην περίμετρο της πόλης;

Όταν το λαγκάδι είναι και δρόμος

Ιδιαίτερη προσοχή θέλουν τα λαγκάδια που έχουν γίνει δρόμοι: από την κοίτη τους περνούν κάθε μέρα άνθρωποι και αυτοκίνητα. Το θέμα το έχει θέσει και η ίδια η Περιφερειακή Ενότητα Τήνου. Τον Οκτώβριο ζήτησε σχεδιασμό δεκαετίας για έργα στα ρέματα που χρησιμεύουν και ως δρόμοι, καθώς και τη συνολική οριοθέτησή τους.

Το πόσο ακριβά μπορεί να κοστίσει αυτό φάνηκε φέτος, στις 21 Ιανουαρίου, στην Άνω Γλυφάδα, όπου μια 56χρονη γυναίκα έχασε τη ζωή της, παρασυρμένη από τα νερά. Η Διεπιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων και Κρίσεων του ΕΚΠΑ σημείωσε, στα προκαταρκτικά της ευρήματα, ότι εκεί «πολλά ρέματα έχουν μετατραπεί σε δρόμους». Ο επίκουρος καθηγητής του ΕΚΠΑ Μιχάλης Διακάκης είπε στο ΕΡΤnews ότι οι αγωγοί ομβρίων που αντικαθιστούν τα ρέματα δεν επαρκούν, «ιδίως όταν έχουμε φερτά υλικά». Ανάμεσα στις προτάσεις της Επιτροπής ήταν και ο καθαρισμός των ρεμάτων από απορρίμματα και μπάζα.

Υπάρχει και ένας ακόμη κίνδυνος: τα φερτά υλικά να φράξουν ένα στένωμα ή μια σχάρα, να μαζευτεί πίσω τους νερό σαν σε μικρό φράγμα και, αν το εμπόδιο υποχωρήσει, να κατέβει απότομα. Η «παρεμπόδιση ροής» δεν είναι θεωρία: το επίσημο Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας την καταγράφει, μαζί με την αστοχία τεχνικών έργων, ανάμεσα στα αίτια της πλημμύρας του 2003 στην Αντίπαρο.

Τι λένε τα στοιχεία για το νερό της Τήνου

Η Τήνος είναι ένα νησί κυρίως από σχιστόλιθους, με μάρμαρα και γρανίτη, και με έντονο ανάγλυφο: σύμφωνα με το επίσημο Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας του Υπουργείου Περιβάλλοντος, το 36% της έκτασής της έχει κλίσεις πάνω από 30%. Το υδρογραφικό της δίκτυο, γράφει το ίδιο Σχέδιο, αποτελείται από χειμάρρους που τρέχουν κυρίως περιοδικά. Στη νότια πλευρά, εκεί όπου βρίσκεται και η Χώρα, οι λεκάνες είναι πιο περιορισμένες και οι κλίσεις μεγαλύτερες απ’ ό,τι στη βόρεια.

Με απλά λόγια: για κάθε κυβικό νερού που περνά στο υπέδαφος, σχεδόν πέντε απορρέουν. Και το νερό που τρέχει μπορεί να πάρει μαζί του ό,τι βρει στην κοίτη, καλάμια, κλαδιά, μπάζα, ως τις σχάρες, τα γεφυράκια και τους δρόμους της πόλης.

Ένα ζήτημα δεκαετιών

Τίποτε από αυτά δεν είναι καινούργιο. Η Χώρα θυμάται την πλημμύρα του ’76, το νησί εκείνη του 2003, και τα λαγκάδια της τα κουβαλούν όλες οι δημοτικές αρχές εδώ και δεκαετίες. Έχουν γίνει και φέτος καθαρισμοί: ο Δήμος καθάρισε 322 φρεάτια ομβρίων, η Περιφερειακή Ενότητα 80 σημεία υδατορεμάτων σε όλο το νησί, και, όπως γράψαμε, η τρύπα στον δρόμο των Τριών Ιεραρχών έκλεισε. Όταν κάτι φτιάχνεται, το λέμε.

Η παρουσίαση του καθηγητή όμως μιλά για κάτι παραπάνω: για συστηματική συντήρηση και πρόληψη, σε όλη τη διαδρομή του νερού.

Ογδόντα σημεία σε όλο το νησί: αυτό ενημέρωσε η Περιφερειακή Ενότητα τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, στη συνάντηση της 20ής Οκτωβρίου. Στη Χώρα όμως ζουν οι περισσότεροι Τηνιακοί: στην Κοινότητα Τήνου καταγράφηκαν 5.111 από τους 8.934 μόνιμους κατοίκους του νησιού, πάνω από τους μισούς, σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Και στα λαγκάδια της, στις αρχές Νοεμβρίου, βρήκαμε την εικόνα που δείχνουν οι φωτογραφίες. Ήταν τα λαγκάδια της πόλης ανάμεσα σε αυτά τα 80 σημεία;

Τώρα που ο προγραμματισμός για την αντιπλημμυρική περίοδο είναι στο τραπέζι, θα μπουν και τα λαγκάδια της πόλης όπου ζουν οι μισοί και πλέον κάτοικοι του νησιού, οι Τρεις Ιεράρχες και η Αγία Παρασκευή, σε ένα πρόγραμμα καθαρισμού πριν από τις μεγάλες βροχές, από όποιον έχει την αρμοδιότητα για το καθένα;

Ο καιρός των επόμενων ημερών

Για την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Νοεμβρίου ο Θοδωρής Κολυδάς έδινε, στην πρόγνωσή του της Τετάρτης, νέα επιδείνωση: βροχές κυρίως στα δυτικά και τα βορειοδυτικά, ενισχυμένους νότιους ανέμους και αφρικανική σκόνη, με πιθανές τοπικές λασποβροχές. Από την Κυριακή έρχεται πτώση της θερμοκρασίας. Οι πολλές βροχές, αυτή τη φορά, αφορούν κυρίως άλλες περιοχές. Ο χειμώνας όμως είναι μπροστά.