Όταν η Τήνος ήταν το νησί του Ποσειδώνα

Σήμερα ο επισκέπτης βλέπει θεμέλια, σπασμένους κίονες και μια απλωμένη ερημιά δίπλα στο κύμα. Πριν από δύο χιλιάδες χρόνια, όμως, τα Κιόνια ήταν ένας από τους πιο φημισμένους τόπους λατρείας του Αιγαίου. Εδώ βρισκόταν το Ιερό του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης.

Η Τήνος ήταν το μόνο κυκλαδικό νησί που έχτισε ολόκληρο ναό στον θεό της θάλασσας.

Ένας θεός που γιάτρευε

Ο Ποσειδώνας των Κιονίων δεν ήταν μόνο ο οργισμένος κοσμοσείστης. Εδώ λατρευόταν ως θαυματουργός γιατρός, ενώ η σύζυγός του, η θαλάσσια νύμφη Αμφιτρίτη, πίστευαν ότι θεράπευε τις άτεκνες γυναίκες. Το ιερό ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. και γρήγορα απέκτησε φήμη που ξεπερνούσε το νησί: στο αποκορύφωμά του, τον 3ο αιώνα π.Χ., τραβούσε προσκυνητές από την Κάτω Ιταλία, τη Μικρά Ασία, ακόμη και την Αφρική — με γιορτές που συνοδεύονταν από θεατρικές παραστάσεις στο αρχαίο θέατρο της Τήνου.

Ναός, στοά 170 μέτρων, κρήνη με λιοντάρια

Το ιερό ήταν ένα ολόκληρο συγκρότημα που μεγάλωνε για αιώνες. Ο αρχικός, λιτός ναός αντικαταστάθηκε από μεγαλύτερο, με τέσσερις μαρμάρινους δωρικούς κίονες. Δίπλα του, μια κρήνη σε σχήμα Π με περίτεχνες λεοντοκεφαλές, μια τεράστια Στοά 170 μέτρων με διπλή δωρική κιονοστοιχία, ένας μαρμάρινος βωμός, κι ένα μνημείο —η Εξέδρα της Ναυσίου— που κρατούσε πέντε χάλκινα αγάλματα.

Τα μάρμαρα που έμειναν

Πολλά ευρήματα σώζονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Τήνου: αγάλματα του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, έργο του γλύπτη Τελεσίνου· μαρμάρινα δελφίνια και ιππόκαμποι· η προτομή της Αγριππίνας της Πρεσβύτερης· ανδριάντες του αυτοκράτορα Κλαύδιου. Το νησί που θα γινόταν διάσημο για τους μαρμαράδες του, δούλευε ήδη το μάρμαρο για τους θεούς.

Ο Ποσειδώνας λατρευόταν ως θαυματουργός γιατρός· η Αμφιτρίτη, πίστευαν, θεράπευε τις άτεκνες γυναίκες.

Οι ξένοι που το ξέθαψαν

Το ιερό βγήκε ξανά στο φως χάρη στη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή. Οι πρώτες ανασκαφές έγιναν το 1902-1903 και το 1905 από τους Βέλγους H. Demoulin και P. Graindor, και η έρευνα ολοκληρώθηκε σε δεύτερη φάση, το 1973-1978, υπό τη διεύθυνση του R. Étienne.

Και πριν από όλα αυτά: το Ξώμπουργο

Η ιστορία πάει ακόμα πιο πίσω. Στην ενδοχώρα, ψηλά στο Ξώμπουργο, βρισκόταν το βασικό οικιστικό κέντρο της Γεωμετρικής εποχής (10ος-8ος αι. π.Χ.). Οι κάτοικοι το έχτισαν μακριά από τη θάλασσα, για να προστατεύονται από την πειρατεία που σάρωνε το Αιγαίο μετά την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων. Η Τήνος ήταν κατοικημένη και οργανωμένη αιώνες πριν στηθεί ο πρώτος κίονας στα Κιόνια.

Και δεν είναι το μόνο ίχνος του αρχαίου κόσμου εδώ: στην Τήνο σώζονται και μαρμάρινοι πύργοι, γνωστοί από θέσεις όπως το Σμόβολο.

Ένα νησί με βάθος

Το ξέρουμε για τους περιστερώνες, τα μάρμαρα, τη Μεγαλόχαρη. Λίγοι όμως θυμούνται ότι εδώ, δίπλα στο κύμα, ένας ολόκληρος αρχαίος κόσμος προσκυνούσε τον θεό της θάλασσας — και ζητούσε από μια νύμφη ένα παιδί. Τα Κιόνια είναι ανοιχτά· αξίζει να περπατήσεις ανάμεσα στα μάρμαρα και ν’ ακούσεις τι έχουν να πουν.

Πηγές: Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων · με αφορμή δημόσιες αναρτήσεις στην ομάδα «Αρχαιολογία – Archaeology».