Δίκτυο ύδρευσης πόλεως Τήνου: υπογράφηκε η σύμβαση των 509.000 ευρώ — ο αμίαντος του 1958 λέει να φύγει από το ποτήρι μας

Υπογράφηκε η σύμβαση για το δίκτυο της πόλης, με προϋπολογισμό 547.000 ευρώ. Τι λένε τα δημόσια τεύχη, τι δεν λένε — και τι γίνεται με τον πενηντάχρονο αγωγό των πηγών.

Χθες αναρτήθηκε στη Διαύγεια ένα χαρτί που, με την πρώτη ματιά, δεν λέει τίποτα: ο ορισμός δύο επιβλεπόντων μηχανικών σε ένα δημοτικό έργο. Είναι όμως το τελευταίο σκαλοπάτι μιας διαδρομής έξι ετών. Το έργο αντικατάστασης του δικτύου ύδρευσης της πόλης δεν είναι πια εξαγγελία — έχει ανάδοχο, υπογεγραμμένη σύμβαση και προθεσμία. Δεν σημαίνει ότι έφυγε ο αμίαντος από το ποτήρι μας. Σημαίνει ότι μπήκε, για πρώτη φορά, ημερομηνία. Το κρατάμε — και θα το μετρήσουμε.

Με την υπ’ αριθμ. πρωτ. 17485/24-8-2026 απόφαση (ΑΔΑ: 9Ν3ΜΩΗ6-Β1Θ), η Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών, Δόμησης και Περιβάλλοντος του Δήμου Τήνου όρισε επιβλέποντες του έργου «Έργο βελτίωσης δικτύου ύδρευσης πόλεως Τήνου με αντικατάσταση υφιστάμενων σωληνώσεων» τους μηχανολόγους μηχανικούς Τ.Ε. Ιωάννη Σγουρό και Φώτη Βιδάλη, μόνιμους υπαλλήλους του Δήμου. Η απόφαση απαριθμεί τις οκτώ υποχρεώσεις τους: χρονοδιάγραμμα, φάκελος έργου, επιμετρήσεις, τήρηση των μέτρων ασφαλείας «για το προσωπικό του έργου και το κοινό».

Αυτή η τελευταία φράση, που σε άλλα έργα είναι τυπική, εδώ έχει βάρος. Θα δούμε γιατί.

Τα νούμερα του έργου

Η διαδρομή μέχρι εδώ αξίζει να καταγραφεί, γιατί εξηγεί την κούραση του κόσμου. Το έργο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Φιλόδημος Ι» και είχε ανακοινωθεί από την προηγούμενη δημοτική αρχή. Έκτοτε πέρασαν χρόνια χωρίς να μπει σκαπάνη.

Η μελέτη επικαιροποιήθηκε, ο νέος διαγωνισμός προκηρύχθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2025 (ΑΔΑ: 9ΙΡΩΩΗ6-ΥΒ6, α/α ΕΣΗΔΗΣ 217496), οι προσφορές άνοιξαν στις 22 Δεκεμβρίου, η κατακύρωση έγινε με την απόφαση 106/2026 της Δημοτικής Επιτροπής τον Μάιο, ο προσυμβατικός έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ολοκληρώθηκε στις 16 Ιουλίου 2026, η σύμβαση υπογράφηκε στις 18 Αυγούστου και η επίβλεψη ορίστηκε στις 24. Δύο δημοτικές αρχές, και ένα έργο που έχει ανακοινωθεί περισσότερες από μία φορές.

Δίκαιο είναι να ειπωθεί ότι το έργο δεν ανήκει σε παράταξη: ξεκίνησε από την προηγούμενη δημοτική αρχή και υπογράφεται από τη σημερινή. Δίκαιο είναι όμως να θυμόμαστε και ότι έχει ξαναανακοινωθεί στο παρελθόν, χωρίς να υλοποιηθεί.

Τι υπάρχει κάτω από τους δρόμους μας

Δεν χρειάζεται να το πούμε εμείς. Το είπε ο ίδιος ο Δήμαρχος Τήνου Παναγιώτης Κροντηράς. Σε δημόσια τοποθέτησή του τον Σεπτέμβριο του 2025, όπως την κατέγραψε η «Κοινή Γνώμη», έθεσε ο ίδιος το ερώτημα: «καταλαβαίνετε τι σημαίνει για την υγεία, τι σημαίνει να δίνουμε νερό με αμίαντο στο 2025». Στην ίδια τοποθέτηση ανέφερε ότι «οι διαρροές ειδικά στην πόλη αγγίζουν το 40%».

Η ηλικία του δικτύου έχει και χρονολογία. Όταν εντοπίστηκε η μεγάλη διαρροή των 700-800 κυβικών την ημέρα στην περιοχή των Τριών Ιεραρχών, το δίκτυο που παρουσίασε το πρόβλημα ήταν — σύμφωνα με το ρεπορτάζ των «Βιώσιμων Κυκλάδων» — κατασκευής του 1958, με σωλήνες αμιάντου — εξήντα οκτώ χρόνια μέσα στο χώμα. Στο ίδιο ρεπορτάζ ο δήμαρχος παραδέχεται κάτι ακόμα πιο ανησυχητικό: «Δεν ξέρουμε πόσα δίκτυα υπάρχουν· ούτε η υπηρεσία ξέρει».

Το δίκτυο ολόκληρου του νησιού φτάνει τα ~220 χιλιόμετρα· το 40% του κατασκευάστηκε την τελευταία δεκαετία, αλλά άλλο ένα 40% ξεπερνά τα 25 χρόνια. Και ο αγωγός που κατεβάζει το νερό από τις τρεις πηγές του Τσικνιά — Λάζαρος, Γλυκύ Νερό και Ακέρατος — προς τη Χώρα είναι πενήντα ετών.

Οι φωτογραφίες: πότε ο σωλήνας γίνεται επικίνδυνος

Οι εικόνες που ακολουθούν είναι από το αρχείο μας, από επεμβάσεις στο δίκτυο ύδρευσης της Τήνου. Δείχνουν με τον πιο απλό τρόπο αυτό που τα έγγραφα περιγράφουν με νομικούς όρους. Η επιφάνεια που βλέπετε στο εξώφυλλο είναι ματ, κιμωλιώδης, με λεπτές ίνες μέσα στο τσιμέντο — και ούτε ένα στίγμα σκουριάς, τη στιγμή που κάθε μεταλλικό εξάρτημα δίπλα της είναι φαγωμένο. Δεν είναι μέταλλο. Είναι ινοτσιμέντο.

Ο αμιαντοσωλήνας που είναι θαμμένος, ακέραιος και ήσυχος, δεν σκορπάει τίποτα στον αέρα. Γίνεται επικίνδυνος τη στιγμή που κόβεται. Όταν σπάσει από καθίζηση ή από μια μπουλντόζα. Όταν ανοιχτεί για να μπει καινούργια παροχή σε ένα σπίτι. Όταν το συνεργείο πάει να μπαλώσει μια διαρροή στις τρεις τα ξημερώματα, με τον τροχό στο χέρι.

Αυτό δεν είναι εντύπωση. Είναι μετρημένο. Η πιο πρόσφατη διεθνής μελέτη μετρήσεων (Gottesfeld, Annals of Work Exposures and Health, 2024) κατέγραψε κατά την κοπή αμιαντοσωλήνα σε υπαίθριο χώρο συγκεντρώσεις από 0,43 έως 129 ίνες ανά κυβικό εκατοστό αέρα. Το νέο ευρωπαϊκό όριο επαγγελματικής έκθεσης είναι 0,01 ίνες/cm³. Στο 100% των εργασιών με αμιαντοσωλήνα ξεπεράστηκε το βραχυχρόνιο όριο έκθεσης.

Τι λέει η επιστήμη — και τι δεν λέει

Εδώ οφείλουμε ακρίβεια, γιατί το θέμα σηκώνει εύκολα υπερβολές και οι υπερβολές το αδικούν.

Ο αμίαντος, και στις έξι μορφές του, είναι ταξινομημένος από τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο (IARC) στην Ομάδα 1: αποδεδειγμένα καρκινογόνος για τον άνθρωπο. Προκαλεί μεσοθηλίωμα, καρκίνο του πνεύμονα, του λάρυγγα και των ωοθηκών. Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο — και αφορά την εισπνοή.

Για την κατάποση, δηλαδή για το νερό που πίνουμε, η εικόνα είναι διαφορετική και πρέπει να ειπωθεί τίμια: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν θέτει όριο, με τη διατύπωση ότι «δεν υπάρχουν συνεπείς ενδείξεις ότι ο αμίαντος που καταπίνεται είναι επιβλαβής». Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2020/2184 για το πόσιμο νερό δεν περιλαμβάνει παραμετρική τιμή για τον αμίαντο. Μια συστηματική ανασκόπηση δεκαεπτά επιδημιολογικών μελετών (Critical Reviews in Toxicology, 2024) καταλήγει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι «ανεπαρκή για να τεκμηριωθεί σαφής σύνδεση».

Δεν είναι όμως ούτε άσπρο ούτε μαύρο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν θεσμοθετημένο όριο: 7 εκατομμύρια ίνες ανά λίτρο, και η EPA αναφέρει ρητά ως πηγή «τη φθορά του αμιαντοτσιμέντου στους αγωγούς ύδρευσης». Οκτώ από τις μελέτες της ανασκόπησης του 2024 βρήκαν πιθανή συσχέτιση με καρκίνο του στομάχου στους άνδρες. Νορβηγική μελέτη σε φαροφύλακες που έπιναν νερό από στέγες αμιαντοτσιμέντου βρήκε αυξημένο κίνδυνο καρκίνου στομάχου. Και η λανθάνουσα περίοδος του αμιάντου είναι 20 έως 50 χρόνια — μεγαλύτερη από τη διάρκεια των περισσότερων μελετών που τον αθώωσαν.

Τι λέει ο νόμος — και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα

Η χρήση αμιάντου απαγορεύτηκε στην Ελλάδα από την 1η Ιανουαρίου 2005. Ό,τι ήταν ήδη τοποθετημένο επιτρέπεται να μείνει — γι’ αυτό οι σωλήνες του 1958 είναι ακόμα εκεί. Από τη στιγμή όμως που κάποιος τους πειράξει, ενεργοποιείται ένα αυστηρό πλαίσιο:

• Π.Δ. 212/2006, άρθρο 4: γραπτή γνωστοποίηση στην Επιθεώρηση Εργασίας τουλάχιστον δέκα ημέρες πριν την έναρξη των εργασιών, με τύπο και ποσότητα των αμιαντούχων υλικών.
• Π.Δ. 212/2006, άρθρο 5: απαγορεύεται η κοπή και η αφαίρεση εν ξηρώ. Υποχρεωτική διαβροχή. Απαγορεύονται οι τροχοί χωρίς τοπική απαγωγή με φίλτρο HEPA.
• Άρθρο 12: λεπτομερές σχέδιο εργασίας. Οι εργασίες εκτελούνται από αδειοδοτημένη επιχείρηση (ΚΥΑ 4229/395/2013).
• Ν. 4819/2021, άρθρο 48 §7: ο νομοθέτης αναφέρει ονομαστικά τους φορείς «που διαθέτουν ή διαχειρίζονται δίκτυα ύδρευσης ή αποχέτευσης, οι σωλήνες των οποίων περιέχουν αμίαντο», και τους επιφορτίζει με την ασφαλή συλλογή και μεταφορά τους.
• Τα αποξηλωμένα τμήματα είναι επικίνδυνο απόβλητο, κωδικός ΕΚΑ 17 06 05*. Και εδώ υπάρχει ελληνικό πρόβλημα: η χώρα δεν διαθέτει χώρο υγειονομικής ταφής επικίνδυνων αποβλήτων για αμίαντο. Τα υλικά μεταφέρονται στο εξωτερικό, κυρίως στη Γερμανία, με διασυνοριακή μεταφορά κατά τον Κανονισμό 1013/2006.

Έξι ερωτήματα προς τη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών

1. Περιλαμβάνεται στο έργο ο αγωγός μεταφοράς από τις πηγές του Τσικνιά, ή μόνο το δίκτυο διανομής εντός της πόλεως; Στα δημόσια στοιχεία αναφέρονται μόνο αγωγοί διανομής.
2. Προβλέπει το ΣΑΥ-ΦΑΥ του έργου εργασίες με υλικά που περιέχουν αμίαντο, και υπάρχει άρθρο στο τιμολόγιο για τη διαχείρισή τους;
3. Θα γίνει η γνωστοποίηση του άρθρου 4 του Π.Δ. 212/2006 στην Επιθεώρηση Εργασίας πριν την έναρξη, και θα εμπλακεί αδειοδοτημένη επιχείρηση αφαίρεσης αμιάντου;
4. Πού θα καταλήξουν οι αποξηλωμένοι αγωγοί, με ποιον αδειοδοτημένο συλλέκτη και σε ποια τελική εγκατάσταση; Έχει κοστολογηθεί η μεταφορά;
5. Οι εργασίες θα γίνουν μέσα σε κατοικημένους δρόμους της πόλης. Ποια μέτρα προβλέπονται για «το κοινό», όπως ρητά απαιτεί η ίδια η απόφαση επίβλεψης — οριοθέτηση, διαβροχή, ενημέρωση των περιοίκων;
6. Έχει γίνει ποτέ μέτρηση ινών αμιάντου στο νερό του δικτύου της Τήνου; Αν όχι, γιατί όχι;

Η πρόταση: να απομονωθεί ο αγωγός των πηγών

Και τώρα το πιο σοβαρό, γιατί αφορά κάτι που αυτό το έργο δεν το λύνει.

Το φυσικό αντικείμενο της σύμβασης, όπως περιγράφεται στην περίληψη της διακήρυξης, είναι «αγωγοί διανομής υδρευτικού ύδατος σε διανοιγμένους οδούς εντός της πόλεως της Τήνου» — 5.350 μέτρα, μέσα στη Χώρα. Ο αγωγός μεταφοράς που κατεβάζει το νερό από τις πηγές του Τσικνιά δεν αναφέρεται πουθενά. Να είμαστε όμως ακριβείς για το τι σημαίνει αυτό: τα μόνα στοιχεία που είναι δημόσια είναι ο τίτλος, η περίληψη της διακήρυξης και το συμφωνητικό. Η τεχνική περιγραφή και η προμέτρηση βρίσκονται στον φάκελο του ΕΣΗΔΗΣ και δεν τις έχουμε δει. Από όσα βλέπουμε, λοιπόν, το αντικείμενο είναι δίκτυο διανομής μέσα στην πόλη — δεν το συμπεραίνουμε από κάπου αλλού. Αν όντως έτσι έχει, τότε ακόμα κι όταν το έργο τελειώσει τον Φεβρουάριο του 2027, το νερό των πηγών θα συνεχίζει να κατεβαίνει από τον ίδιο πενηντάχρονο αγωγό — για να καταλήξει, πλέον, σε καινούργιους σωλήνες. Είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να απαντηθεί, και το ρωτάμε παρακάτω.

Εδώ μπαίνει ένα ερώτημα που αξίζει να συζητηθεί σοβαρά στο Δημοτικό Συμβούλιο. Το μεγαλύτερο μέρος του νερού της πόλης δεν έρχεται πια από τις πηγές. Έρχεται από τις αφαλατώσεις: τέσσερις μονάδες (δύο των 1.000, μία των 700 και μία των 620 κυβικών την ημέρα) που, σύμφωνα με καταγραφή του 2023, καλύπτουν περίπου το 90% της υδροδότησης της δημοτικής ενότητας Τήνου. Το φράγμα της Βακέτας το 2024 συνεισέφερε μηδέν κυβικά. Οι πηγές, με την ξηρασία της τελευταίας τετραετίας, δίνουν ολοένα λιγότερα.

Αν λοιπόν ο παλιός αγωγός των πηγών μεταφέρει σήμερα ένα μικρό ποσοστό του νερού μας, τότε το ερώτημα τίθεται καθαρά: αξίζει να συνεχίσουμε να περνάμε νερό μέσα από πενηντάχρονους αμιαντοσωλήνες, για να το ρίξουμε στην ίδια δεξαμενή όπου καταλήγει και το αφαλατωμένο; Ή μήπως η πιο λογική κίνηση, μέχρι να αντικατασταθεί και αυτός ο αγωγός, είναι η απομόνωσή του;

Το ζητούμενο

Δεν γράφουμε αυτό το κείμενο για να τρομάξουμε κανέναν. Το νερό της Τήνου δεν είναι δηλητήριο και δεν υπάρχει λόγος να αδειάσει κανείς το ποτήρι του πανικόβλητος. Το γράφουμε γιατί υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο «δεν έχει αποδειχθεί ότι βλάπτει» και στο «είναι εντάξει» — και σε ζητήματα δημόσιας υγείας αυτή η διαφορά είναι όλη η υπόθεση.

Το 1958 ήταν πριν από εξήντα οκτώ χρόνια. Ο αμίαντος απαγορεύτηκε πριν από είκοσι ένα. Η Τήνος μπαίνει τώρα, το 2026, στη διαδικασία να τον βγάλει από τους δρόμους της. Το έργο υπογράφηκε, οι επιβλέποντες ορίστηκαν, το χρονόμετρο τρέχει και τον Φεβρουάριο του 2027 η πόλη πρέπει να έχει καινούργιο δίκτυο. Και μια αριθμητική που δεν χρειάζεται σχόλιο: οι σωλήνες του 1958 κλείνουν φέτος τα εξήντα οκτώ. Το κομμάτι που αντικαθίσταται είναι 5,3 χιλιόμετρα από τα 220 του νησιού, και χρειάστηκε έξι χρόνια από την εξαγγελία μέχρι την υπογραφή. Αν το υπόλοιπο δίκτυο περιμένει όσο περίμενε αυτό, θα το βρει ο αιώνας μέσα στο χώμα. Τα «πρέπει» σε αυτόν τον φάκελο έχουν ιστορία — γι’ αυτό δεν πανηγυρίζουμε ακόμη. Καταγράφουμε.

Ζητάμε τρία πράγματα. Να γίνει η δουλειά σωστά — με διαβροχή, με γνωστοποίηση, με αδειοδοτημένο συνεργείο, χωρίς τροχούς σε ξηρό σωλήνα μέσα σε γειτονιά. Να γίνει φανερά — να ξέρουν οι κάτοικοι πότε σκάβεται ο δρόμος τους και τι βγαίνει από κάτω. Και να μη μείνει μισή — γιατί το δίκτυο της πόλης είναι 5,3 χιλιόμετρα από τα 220 του νησιού, και ο αγωγός των πηγών, απ’ ό,τι φαίνεται, περιμένει ακόμα.

Ευχόμαστε να φύγει ο αμίαντος το συντομότερο. Το ποτήρι μας το θέλουμε καθαρό — και θέλουμε να ξέρουμε ότι είναι.

Πηγές: Διαύγεια, ΑΔΑ 9Ν3ΜΩΗ6-Β1Θ (24/8/2026) · ΚΗΜΔΗΣ, ΑΔΑΜ 26SYMV019649868 (συμφωνητικό) και 26AWRD019228126 (κατακύρωση) · Δήμος Τήνου, περίληψη διακήρυξης ΑΔΑ 9ΙΡΩΩΗ6-ΥΒ6 · IARC Monographs Vol. 100C (2012) · WHO, Guidelines for Drinking-water Quality — Asbestos background document (2021) · Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 · US EPA, National Primary Drinking Water Regulations · Go J. et al., Critical Reviews in Toxicology 54(10), 2024 · Gottesfeld P., Annals of Work Exposures and Health 68(1), 2024 · Οδηγία (ΕΕ) 2023/2668 · Π.Δ. 212/2006 · Ν. 4819/2021, άρθρο 48 · ΚΥΑ 4229/395/2013 · δηλώσεις Δημάρχου Τήνου Π. Κροντηρά, ρεπορτάζ Θ. Καρατζούνη, «Κοινή Γνώμη» (17/9/2025) · «Βιώσιμες Κυκλάδες» / ΑΜΚΕ «Πρωτοβουλία για τη Δημοσιογραφία», ρεπορτάζ Γ. Παλαιολόγου (5/12/2023 και 24/7/2024).

Φωτογραφίες: αρχείο Tinos Live TV.