Κλαδεύεται ο ευκάλυπτος μέσα στο κατακαλόκαιρο;
Σωροί κομμένων κορμών, συνεχή κλαδέματα, κάπου και αποψιλώσεις — και όχι μία φορά, αλλά όλο το καλοκαίρι. Δεν κατηγορούμε κανέναν· ρωτάμε πέντε πράγματα που έχουν συγκεκριμένη απάντηση.
Η απορία μάς ήρθε όπως έρχονται οι περισσότερες σε αυτή τη στήλη: από κάποιον που πέρασε, κοντοστάθηκε και έβγαλε φωτογραφία. Ξύλα στοιβαγμένα σε σωρούς, φρέσκες τομές που κοκκινίζουν ακόμα, κορμοί με διάμετρο που δεν βγαίνει με κλαδευτήρι. Και δίπλα, όρθιοι ακόμα, οι ευκάλυπτοι που περίμεναν τη σειρά τους.
Η ερώτηση που μας έγινε ήταν απλή και καθαρή: μέσα στο κατακαλόκαιρο και σε συνθήκες ξηρασίας, ενδείκνυται κλάδεμα;
Και δεν πρόκειται για μία φορά. Το βλέπουμε όλο το καλοκαίρι: σε διαφορετικά σημεία, σε διαφορετικές εβδομάδες, την ίδια εικόνα — κομμένα, στοιβαγμένα, και το συνεργείο να έχει ήδη φύγει. Το γράφουμε ως δική μας παρατήρηση και μόνο: δεν κρατήσαμε ημερολόγιο, δεν έχουμε αριθμούς, δεν ξέρουμε ποιος έκανε τι. Η επανάληψη όμως είναι ακριβώς το στοιχείο που αλλάζει την ερώτηση — και θα φανεί παρακάτω γιατί.
Ψάξαμε. Και η απάντηση, στο μεγαλύτερο μέρος της, δεν είναι θέμα γνώμης.
Πρώτον: η εποχή
Κατά κανόνα, και για τις συνήθεις εργασίες κλαδέματος, η περίοδος που συνιστούν οι αρβοριστές για τον ευκάλυπτο είναι το τέλος του χειμώνα με αρχές της άνοιξης, όσο το δέντρο βρίσκεται ακόμη σε λήθαργο: αντέχει καλύτερα το τραύμα και μπαίνει στη βλαστική περίοδο έχοντας ενέργεια να επουλώσει και να ξαναχτίσει κόμη. Δεν είναι απόλυτος κανόνας για κάθε είδος και κάθε επέμβαση — είναι ο κανόνας από τον οποίο ξεκινάς και από τον οποίο παρεκκλίνεις έχοντας λόγο.
Το κλάδεμα μέσα στο καλοκαίρι δουλεύει αντίστροφα. Αφαιρεί φύλλωμα την ώρα που το δέντρο το χρειάζεται για να τραφεί, και ξεσκεπάζει σκέλη και κορμό που ως τότε ήταν στη σκιά του ίδιου του δέντρου — ο λείος φλοιός του ευκαλύπτου είναι ακριβώς το είδος που παθαίνει ηλιακό έγκαυμα. Και οι μεγάλες τομές δεν κλείνουν εύκολα: μένουν ανοιχτές σε έντομα και σε ξυλοσηπτικούς μύκητες.
Όλα τα παραπάνω ισχύουν για ένα δέντρο που πίνει κανονικά. Στο τέλος ενός στεγνού κυκλαδίτικου καλοκαιριού, ο ευκάλυπτος είναι ήδη καταπονημένος. Η σύσταση εδώ δεν είναι δική μας· την παραθέτουμε όπως τη δίνει το University of Minnesota Extension:
«Όταν τα δέντρα βρίσκονται σε καταπόνηση, όπως στη διάρκεια μιας ξηρασίας, είναι πιο ευάλωτα σε ασθένειες και έντομα. Το κλάδεμα μπορεί να αυξήσει κι άλλο αυτόν τον κίνδυνο — γι’ αυτό είναι προτιμότερο να περιορίζεται ή να αποφεύγεται.»
Δηλαδή το κλάδεμα σε συνθήκες ξηρασίας δεν είναι ένα στρες. Είναι το δεύτερο πάνω στο πρώτο.
Δεύτερον: κλάδεμα ή κοπή; Δεν είναι το ίδιο πράγμα
Εδώ η απορία γίνεται πιο συγκεκριμένη. Στις φωτογραφίες δεν βλέπουμε μόνο κλαδιά. Βλέπουμε ολόκληρους κορμούς με μεγάλες διατομές. Αυτό δεν είναι κλάδεμα· είναι κοπή. Και η κοπή έχει δικό της, ρητό νομικό δρόμο.
Το άρθρο 29 παρ. 2 περ. ζ΄ του ν. 4495/2017 κατατάσσει την κοπή δέντρων μέσα σε εγκεκριμένα ρυμοτομικά σχέδια και σε οικισμούς στις εργασίες που απαιτούν Έγκριση Εργασιών Μικρής Κλίμακας από την Υπηρεσία Δόμησης. Και προσθέτει ειδική πρόβλεψη για τους κοινόχρηστους χώρους: η έγκριση χορηγείται ύστερα από αίτηση που συνοδεύεται από τεχνική έκθεση του αρμόδιου γεωτεχνικού επιστήμονα και της αρμόδιας υπηρεσίας του δήμου, καθώς και από απόφαση του αρμόδιου οργάνου του δήμου — «με την επιφύλαξη των διατάξεων της δασικής νομοθεσίας».
Η υπουργική απόφαση που εξειδικεύει τα δικαιολογητικά (ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/43266/1174/2020, ΦΕΚ Β΄ 1843) τα απαριθμεί: αίτηση της αρμόδιας υπηρεσίας· αιτιολογημένη τεχνική έκθεση γεωπόνου, δασολόγου ή άλλου αρμόδιου γεωτεχνικού επιστήμονα· τοπογραφικό διάγραμμα με σημειωμένες τις θέσεις των δέντρων που κόβονται και τις τυχόν θέσεις μελλοντικής φύτευσης· και την απόφαση του δημοτικού οργάνου.
Με απλά λόγια: ο νόμος δεν ζητάει μια υπογραφή. Ζητάει να υπάρχει γραμμένο γιατί κόπηκε το κάθε δέντρο, από άνθρωπο με την ανάλογη ειδικότητα — και πού θα ξαναφυτευτεί.
Τρίτον: πώς προβλέπεται να γίνεται η δουλειά
Για τον τρόπο εκτέλεσης υπάρχουν ελληνικές τεχνικές προδιαγραφές με υποχρεωτική εφαρμογή στα δημόσια έργα: η ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10-06-04-01 «Κλάδεμα δένδρων» και, για την κοπή, η ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10-07-01-00 «Κοπή – Εκρίζωση δένδρων και θάμνων». Οι τεχνικές περιγραφές που τις εφαρμόζουν περιγράφουν πολύ συγκεκριμένη δουλειά: αφαίρεση νεκρών, ασθενών, σπασμένων ή τραυματισμένων τμημάτων και χαμηλών κλαδιών· ανανέωση της βλάστησης με αφαίρεση των παλαιών βλαστών· τομή σύρριζα στη διακλάδωση, με «τακούνι» που δεν ξεπερνά τα πέντε εκατοστά· και τομές λείες και πλάγιες, ώστε να μη λιμνάζει υγρασία.
Αυτό που στην πιάτσα λέγεται «πετσόκομμα» — η κοπή της κορυφής και των σκελετικών κλάδων σε τυχαία σημεία — είναι κάτι άλλο. Και δεν το χαρακτηρίζουμε εμείς: η International Society of Arboriculture το περιγράφει ως μη αποδεκτή πρακτική, με τέσσερις γνωστές συνέπειες. Αποδυνάμωση του δέντρου από την απότομη απώλεια φυλλώματος. Ηλιακό έγκαυμα στον φλοιό που ξεσκεπάζεται. Μεγάλες τομές που δεν κλείνουν και γίνονται πύλη για έντομα και σήψη. Και πυκνοί, όρθιοι λαίμαργοι βλαστοί που είναι δομικά ασθενέστεροι από τα κλαδιά που αντικατέστησαν — δηλαδή, στο βάθος χρόνου, περισσότερος κίνδυνος πτώσης, όχι λιγότερος.
Τέταρτον: υπάρχει και η νόμιμη εξαίρεση — αλλά τεκμηριώνεται
Δεν είναι όλα τα καλοκαιρινά κοψίματα λάθος. Όταν ένα δέντρο έχει προσβληθεί από ξυλοσηπτικούς μύκητες, όταν υπάρχουν νεκρά σκέλη πάνω από διάβαση ή στάθμευση, όταν ο κίνδυνος θραύσης είναι υπαρκτός, η επέμβαση γίνεται τώρα, όχι τον Φεβρουάριο. Και δικαίως.
Έχουμε μάλιστα και ελληνικό παράδειγμα του πώς τεκμηριώνεται: ο Δήμος Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης, όταν κλάδεψε τους δικούς του ευκαλύπτους, το έκανε επικαλούμενος ηλικία και προσβολή από ξυλοσηπτικούς μύκητες, με έγγραφο της Διεύθυνσης Δασών και ομόφωνη απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, και το ανακοίνωσε δημόσια εξηγώντας το γιατί.
Και υπάρχει και η άλλη όψη, που την έχουμε ξαναγράψει: η ευθύνη του ΟΤΑ από πτώση δέντρου είναι υπαρκτή και έχει κριθεί δικαστικά. Ένας δήμος που δεν συντηρεί εκτίθεται. Ακριβώς γι’ αυτό όμως η επέμβαση ασφαλείας γίνεται ανά δέντρο και με τεκμηρίωση — δεν εφαρμόζεται οριζόντια σε μια ολόκληρη συστάδα.
Εδώ ακριβώς μετράει η επανάληψη. Η εξαίρεση, εξ ορισμού, είναι εξαίρεση. Ένα ετοιμόρροπο σκέλος πάνω από πεζοδρόμιο κόβεται τον Ιούλιο, και καλά κάνει· δεν περιμένει τον Φεβρουάριο. Όταν όμως η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται από την αρχή ως το τέλος του καλοκαιριού, σε διαφορετικά σημεία, τότε δεν περιγράφουμε πια μεμονωμένες επεμβάσεις ασφαλείας. Περιγράφουμε πρόγραμμα. Και το πρόγραμμα δεν είναι κατηγορία — είναι κάτι που εγκρίνεται, γράφεται, κοστολογείται και μπορεί να δειχτεί.
Πέμπτον: και μετά; Οι σωροί μένουν
Το τελευταίο κομμάτι της απορίας είναι ίσως το πιο πρακτικό. Η κομμένη ξυλεία, στοιβαγμένη και στεγνή, δίπλα σε περίφραξη και σε απόσταση αναπνοής από κατοικίες, είναι καύσιμη ύλη. Και βρισκόμαστε ακόμη μέσα στην αντιπυρική περίοδο, που λήγει στις 31 Οκτωβρίου.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο «γιατί κόπηκαν», αλλά και «πότε φεύγουν».
Πριν από λίγες εβδομάδες, στα αρμυρίκια του Αγίου Φωκά, οι κάτοικοι μας έλεγαν το ακριβώς αντίθετο.
«Κάθε χρόνο θέλουν κλάδεμα, καθάρισμα, και παλιά θυμάμαι ότι ασβέστωναν τους κορμούς. Τώρα όλα είναι αφημένα στην τύχη τους, δυστυχώς καμία μέριμνα.»
Και ένας δεύτερος συντοπίτης μας συμπλήρωνε: «Όλες οι παραλίες πρόβλημα έχουν με το κλάδεμα». Έναν μήνα μετά, βλέπουμε σωρούς. Η απορία μας είναι πώς πάμε από το ένα άκρο στο άλλο χωρίς την ενδιάμεση στάση: προγραμματισμένη, τεκμηριωμένη, ετήσια συντήρηση.
- Ποιος εκτέλεσε τις εργασίες και με ποια απόφαση του αρμόδιου οργάνου του δήμου;
- Όπου η επέμβαση είναι κοπή και όχι κλάδεμα, υπάρχει Έγκριση Εργασιών Μικρής Κλίμακας από την Υπηρεσία Δόμησης;
- Υπάρχει η αιτιολογημένη τεχνική έκθεση γεωπόνου ή δασολόγου που ρητά απαιτεί ο νόμος — και τι διαπίστωσε για το κάθε δέντρο;
- Γιατί μέσα στο καλοκαίρι και όχι στο τέλος του χειμώνα, που είναι κατά κανόνα η κατάλληλη εποχή — και πρόκειται για μεμονωμένες επεμβάσεις ασφαλείας ή για πρόγραμμα εργασιών;
- Πότε απομακρύνεται η ξυλεία, όσο διαρκεί η αντιπυρική περίοδος;
Και το τίμιο «δεν ξέρουμε»
Δεν γνωρίζουμε ποιος έδωσε την εντολή. Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει μελέτη, γνωμάτευση ή απόφαση — μπορεί και να υπάρχουν και όλα να είναι εντάξει. Δεν γνωρίζουμε καν αν κάθε ένα από τα δέντρα που κόπηκαν ήταν υγιές ή ετοιμόρροπο.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η εικόνα προκαλεί ερωτήματα σε πολύ κόσμο, και ότι τα ερωτήματα αυτά έχουν συγκεκριμένους αποδέκτες και συγκεκριμένες απαντήσεις. Αν υπάρχουν τα χαρτιά, μια ανακοίνωση δύο παραγράφων τελειώνει τη συζήτηση σε πέντε λεπτά. Θα τη δημοσιεύσουμε αυτούσια.
Στείλτε μας την απορία σας
Η «Απορία της εβδομάδας» είναι δική σας στήλη. Αν κάτι σας ξενίζει στον τόπο μας — κάτι που περνάτε από μπροστά του κάθε μέρα και αναρωτιέστε «μα γιατί;» — στείλτε το μας. Μία απορία την εβδομάδα την παίρνουμε, τη διασταυρώνουμε και ζητάμε απάντηση από τους αρμόδιους.
Στο Messenger της σελίδας μας ή στο tinoslivetv@yahoo.com. Και αν ξέρετε κάτι για τη σημερινή απορία — αν είδατε το συνεργείο, αν σας ενημέρωσε κάποιος, αν ξέρετε τι ακολουθεί — γράψτε το στα σχόλια. Οι μισές απαντήσεις σε αυτή τη στήλη έρχονται από εσάς.
Φωτογραφίες: αναγνώστης· έχουν περικοπεί ώστε να μην αναγνωρίζεται το σημείο. Πηγές: ν. 4495/2017 άρθρο 29 παρ. 2 περ. ζ΄· ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/43266/1174/2020 (ΦΕΚ Β΄ 1843) για τα δικαιολογητικά της Έγκρισης Εργασιών Μικρής Κλίμακας· ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10-06-04-01 «Κλάδεμα δένδρων» και ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-10-07-01-00 «Κοπή – Εκρίζωση δένδρων και θάμνων»· International Society of Arboriculture για το κορυφολόγημα· University of Minnesota Extension για το κλάδεμα σε συνθήκες ξηρασίας· ανακοίνωση Δήμου Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης για κλαδεύσεις ευκαλύπτων· αρχείο Tinos Live TV (ρεπορτάζ για τα αρμυρίκια του Αγίου Φωκά).