Ο θείος ζωγράφιζε στον βυθό, ο ανηψιός κατέβασε το μάρμαρο: ένα τηνιακό γλυπτό στα νερά της Τοσκάνης

Τρία μέτρα μάρμαρο, δύο μορφές κι ένα σκάφανδρο. Το γλυπτό «Agli Avi Palombari» του Νικόλα Μανιατάκου ποντίστηκε ανοιχτά της Τοσκάνης. Ο θείος του, ο Γιάννης Μανιατάκος, κρατούσε επί τριάντα χρόνια τη Σχολή Καλών Τεχνών του Πύργου — και ζωγράφιζε μέσα στη θάλασσα.

Μια δύτρια περνάει αργά πάνω από δύο μαρμάρινες μορφές που κάθονται εκατέρωθεν ενός σκάφανδρου. Ανάμεσά τους, ένα ανοιχτό βιβλίο από την ίδια πέτρα. Η φωτογραφία κυκλοφόρησε το Σαββατοκύριακο στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και το έργο έχει υπογραφή που αφορά την Τήνο: Νικόλας Μανιατάκος, γλύπτης με καταγωγή από το νησί, που ζει και δουλεύει στην Καρράρα.

Τι είναι το έργο

Ο τίτλος είναι ιταλικός: «Agli Avi Palombari» — «Στους πρόγονους δύτες». Είναι φόρος τιμής στους παλιούς επαγγελματίες δύτες με το βαρύ σκάφανδρο· εκείνους που κατέβαιναν για σφουγγάρια, για μαργαριτάρια και για ναυάγια, με στολές που η θάλασσα τις χρέωσε ακριβά.

Το υλικό είναι μάρμαρο Καρράρας, ποικιλία Bardiglio Nuvolato — το γκριζογάλαζο μάρμαρο με τα «σύννεφα», που μέσα στο νερό δένει με το χρώμα της θάλασσας. Οι διαστάσεις του γλυπτού είναι 305 × 180 × 145 εκατοστά.

Πού ποντίστηκε

Το έργο βρίσκεται πλέον στον βυθό του θαλάσσιου πάρκου του Αργεντάριο, ανοιχτά του Πόρτο Ερκολε, στην ακτή της Τοσκάνης. Η πόντιση έγινε στις 2 Ιουλίου 2026 και αφορούσε συνολικά πέντε γλυπτά, φτιαγμένα στα εργαστήρια της Καρράρας.

Το εγχείρημα υπογράφουν ο Δήμος του Monte Argentario, η περιβαλλοντική οργάνωση Casa dei Pesci, η Accademia Mare Ambiente και η εταιρεία Miramis ως χορηγός. Το μάρμαρο δωρήθηκε από το ιστορικό λατομείο Cava Michelangelo της Καρράρας. Κάθε κομμάτι ζυγίζει 12 έως 15 τόνους.

Γιατί γλυπτά στον βυθό

Δεν είναι μόνο τέχνη. Η Casa dei Pesci γεννήθηκε στο Ταλαμόνε από την επιμονή ενός ψαρά, του Πάολο Φαντσούλι, που άρχισε να ρίχνει μαρμάρινους όγκους στον βυθό ώστε να μην μπορούν οι παράνομες τράτες να σύρουν τα δίχτυα τους πάνω από τα λιβάδια ποσειδωνίας. Από τους όγκους πέρασαν στα γλυπτά: το ίδιο εμπόδιο, με μορφή. Τα έργα λειτουργούν παράλληλα ως τεχνητός ύφαλος, όπου πιάνουν οργανισμοί και ξαναχτίζεται η ζωή.

Το μνημείο για τους δύτες του χθες προστατεύει τη θάλασσα του αύριο.

Ο δημιουργός

Ο Νικόλας Μανιατάκος γεννήθηκε το 1996. Σπούδασε στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και εγκαταστάθηκε στην Καρράρα — την πόλη που είναι για το παγκόσμιο μάρμαρο ό,τι είναι ο Πύργος για το ελληνικό.

Όπως σημείωσε η ποιήτρια Ζέτα Μπελαούρη, που δημοσίευσε τις φωτογραφίες του έργου μαζί με δικό της ποίημα με τίτλο «βυθός», ο Μανιατάκος ανήκει σε μια γενιά δημιουργών που αναζητούν τη σύνδεση της τέχνης με το περιβάλλον, την ανθρώπινη μνήμη και τη μυθολογία, επιχειρώντας έναν ανοιχτό διάλογο με τον θεατή. Εδώ, κυριολεκτικά: έναν θεατή που πρέπει να βουτήξει για να δει.

Ο θείος που ζωγράφιζε μέσα στη θάλασσα

Και εδώ η ιστορία κλείνει κύκλο. Ο Νικόλας Μανιατάκος είναι ανηψιός του Γιάννη Μανιατάκου (1935, Φλομοχώρι Μάνης – 2017, Αθήνα) — του ανθρώπου που διηύθυνε το Προπαρασκευαστικό και Επαγγελματικό Σχολείο Καλών Τεχνών στον Πύργο της Τήνου από το 1971 ως το 2001. Τριάντα χρόνια απέναντι στο μάρμαρο· γενιές τηνιακών μαρμαρογλυπτών πέρασαν από τα χέρια του. Την Τήνο την έλεγε «δεύτερη πατρίδα» του.

Ήταν όμως και κάτι σπάνιο: ο ζωγράφος του βυθού. Από το 1967 ως το 2010 —σαράντα τρία χρόνια— κατέβαινε με μπουκάλες και ζωγράφιζε μέσα στη θάλασσα, στήνοντας το καβαλέτο στον πάτο του Αιγαίου και του Ιονίου. Γύρω στα 150 έργα, χωρίς φωτογραφική μηχανή για διευκόλυνση: ό,τι έβλεπε το μάτι, εκεί, την ίδια στιγμή. Δικό του είναι και το γλυπτό του Δημητρίου Φαληρέως που κοσμεί τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας.

Ο θείος κατέβαινε στον βυθό για να τον ζωγραφίσει. Ο ανηψιός κατέβασε το μάρμαρο σ’ αυτόν.

Το τηνιακό νήμα

Η διαδρομή Τήνος–Καρράρα δεν είναι καινούργια. Ο Νικόλας μεγάλωσε μέσα σε αυτό. Η τηνιακή μαρμαροτεχνία, εγγεγραμμένη από το 2015 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO, έστειλε επί δύο αιώνες μαρμαρογλύπτες από τον Πύργο και τα γύρω χωριά της Έξω Μεριάς σε όλη την Ελλάδα και πέρα από αυτήν. Η Καρράρα υπήρξε πάντα ο άλλος πόλος της ίδιας τέχνης.

Το ότι ένα γλυπτό με τηνιακή υπογραφή κάθεται σήμερα στον βυθό της Τοσκάνης, φτιαγμένο από το μάρμαρο εκείνων των λατομείων, κλείνει έναν κύκλο που ξεκινά στα σκαρπέλα του Πύργου.

Η γέφυρα δεν είναι θεωρητική: τον περασμένο Αύγουστο ο Πύργος υποδέχτηκε την έκθεση με είκοσι Τήνιους μαρμαρογλύπτες — τη γενιά που βγήκε από την ίδια σχολή. Άλλοι έμειναν στο νησί, άλλοι πήραν τον δρόμο για την Καρράρα. Το μάρμαρο είναι το ίδιο.

Δύο μορφές, ένα σκάφανδρο, ένα ανοιχτό βιβλίο — και από πάνω, θάλασσα.