Ένα απόγευμα στο Σμόβολο: ο αρχαίος πύργος ανάμεσα στις αναβαθμίδες της Τήνου

Από μακριά σχεδόν χάνεται μέσα στα χωράφια. Όσο πλησιάζεις, ξεχωρίζουν στη βάση του οι κανονικές σειρές από μάρμαρο — δουλειά των ελληνιστικών χρόνων — και από πάνω οι πέτρες που έβαλαν πολύ αργότερα άλλα χέρια.

Τον φωτογραφίσαμε τη Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου, λίγο πριν από τις πέντε το απόγευμα, με το φως να πέφτει πλάγια πάνω στις ξερολιθιές της κοιλάδας.

Από την κοιλάδα

Από ψηλά, η κοιλάδα του Σμόβολου είναι ένα μωσαϊκό από χωράφια που χωρίζονται με ξερολιθιές. Πιο πέρα οι αναβαθμίδες ανεβαίνουν σκαλί σκαλί την πλαγιά, και στο βάθος απλώνονται τα λευκά σπίτια. Στη μέση, ανάμεσα στα πεζούλια, ένα στρογγυλό σχήμα: ο πύργος.

Είναι το μόνο κυκλικό σχήμα σε ένα τοπίο από ευθείες γραμμές, και αυτό σε κάνει να τον προσέξεις. Αλλιώς, με το χρώμα της πέτρας του, θα περνούσε για άλλη μια κατασκευή των χωραφιών.

Από πιο κοντά

Στο κάτω μέρος, οι μαρμάρινοι δόμοι είναι ορθογώνιοι και μπαίνουν σε οριζόντιες σειρές, η μία πάνω στην άλλη, με τους αρμούς τους να ακολουθούν την καμπύλη του τοίχου. Πιο ψηλά η εικόνα αλλάζει: η κορυφή είναι πρόχειρη ξερολιθιά από μικρότερες, ακανόνιστες πέτρες, που τη σήκωσαν στην ίδια θέση πολλούς αιώνες αργότερα.

Γύρω του η ζωή των χωραφιών συνεχίζεται. Δίπλα περνούν οι κολόνες του ρεύματος, και λίγα μέτρα πιο πέρα, στη σκιά ενός δέντρου, κάθονται τα πρόβατα. Μπροστά, ανάμεσα στον πύργο και τον δρόμο, ένα χωράφι με ξερό χορτάρι και μια σειρά από θάμνους.

Ένας από τους πύργους της τηνιακής υπαίθρου

Ο πύργος του Σμόβολου δεν είναι μοναδικός. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, στο αφιέρωμά της στην Τήνο, τον βάζει πρώτο στον κατάλογο με τους πύργους που είναι γνωστοί στο νησί από τους όψιμους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους. Κάποιοι είναι ορθογώνιοι και άλλοι κυλινδρικοί. Όλοι είναι χτισμένοι με μεγάλους λίθους σε στρώσεις ίδιου ύψους.

Τη χρήση τους η Εφορεία δεν την περιορίζει σε μία. Τους χαρακτηρίζει κτήρια πολλαπλών χρήσεων: στρατιωτικές εγκαταστάσεις, παρατηρητήρια, καταφύγια για τους αγρότες σε ώρα κινδύνου, αποθήκες για την αγροτική παραγωγή. Η τελευταία χρήση ταιριάζει με αυτό που βλέπει κανείς σήμερα γύρω από το Σμόβολο: χωράφια, πεζούλια και ζώα.

Το ερώτημα που είχε ανοίξει πριν από λίγο καιρό μια ανάρτηση σε ομάδα αρχαιολογίας, αν ήταν μύλος, φρυκτωρία ή πύργος, το είχαμε εξετάσει αναλυτικά σε προηγούμενο άρθρο μας. Τους πέντε σταθμούς της αρχαίας Τήνου, από τον μυκηναϊκό τάφο ως το Ιερό του Ποσειδώνα, θα τους βρείτε εδώ.