Ο χρυσός της Τήνου: ένας όγκος μαρμάρου στον δρόμο θυμίζει ότι ο κόσμος ακόμα ζητά το πράσινο του νησιού μας

Άλλα νησιά έχουν χρυσό στις παραλίες τους. Η Τήνος τον έχει μέσα στα βουνά της. Πράσινο, με «νερά» που δεν τα βρίσκεις πουθενά αλλού — και που ακόμα το ζητάνε, ακόμα το θέλουνε.

Χθες, Κυριακή μεσημέρι. Στον δρόμο, με το Εξώμβουργο από πίσω, μια νταλίκα στρίβει αργά, φορτωμένη με έναν όγκο μαρμάρου που πιάνει σχεδόν όλη την καρότσα. Μια εικόνα που για πολλούς περνά απαρατήρητη. Για την Τήνο, όμως, είναι η συνέχεια μιας ιστορίας αιώνων.

Γιατί αυτός ο όγκος δεν ταξιδεύει απλώς. Φεύγει από το νησί για να γίνει, κάπου αλλού στον κόσμο, δάπεδο, κολόνα, τζάκι, πάγκος, έργο. Και μαζί του παίρνει ένα κομμάτι Τήνο.

Ο «οφίτης λίθος» των αρχαίων

Το περίφημο πράσινο μάρμαρο της Τήνου είναι γνωστό από την αρχαιότητα ως οφίτης λίθος. Τηνιακά μάρμαρα έχουν εντοπιστεί σε ευρήματα της ρωμαϊκής εποχής και του Μεσαίωνα, ενώ από τον 13ο αιώνα και μετά η εξόρυξη και η χρήση τους επεκτείνεται.

Τα λατομεία βρίσκονται κυρίως στο βόρειο κομμάτι του νησιού, γύρω από τον Μαρλά, τον Πάνορμο και το Μαλλί. Εκεί, πάνω από το Αιγαίο και απέναντι από την Άνδρο, το βουνό έχει κοπεί σε σκαλιά, σε τοίχους ίσιους σαν να τους τράβηξε χάρακας.

Στην τοπική γλώσσα, τα λατομεία τα λέμε «νταμάρια» ή «πελεκανιές», από το ρήμα «πελεκώ». Και πολλά τοπωνύμια του νησιού κρατούν ακόμα στο όνομά τους τη δουλειά της πέτρας.

Τα «νερά» του

Ό,τι κάνει το τηνιακό πράσινο ξεχωριστό είναι τα «νερά» του. Οι φλέβες του: λευκές, ασημιές, βαθυπράσινες, μπλεγμένες σαν κύματα. Κάθε πλάκα είναι διαφορετική από την άλλη. Δεν υπάρχουν δύο ίδιες.

Γι’ αυτό και στο εξωτερικό το ξέρουν με το όνομά του: Verde Tinos. Στη Βρετανία, παλιά τζάκια από «Verde Tinos» πωλούνται σήμερα ως αντίκες, ενώ το ίδιο μάρμαρο κόβεται ακόμα για πάγκους, μπάνια, σκάλες και επενδύσεις σε σπίτια σε όλο τον κόσμο.

Από την αγγλική εταιρεία στο σήμερα

Η ιστορία του πράσινου έχει και ξένα κεφάλαια. Παλιότερα, την κύρια εκμετάλλευσή του την είχε αγγλική εταιρεία, η Grecian Marbles Ltd. Σήμερα, η εξόρυξη συνεχίζεται από ελληνικές επιχειρήσεις, και οι όγκοι εξακολουθούν να φεύγουν από το νησί, όπως αυτός που πέρασε χθες μπροστά από τον φακό μας.

Και εκεί όπου η εξόρυξη σταμάτησε, η φύση έκανε το δικό της έργο. Το καλό μάρμαρο έβγαινε στην άκρη, σχεδόν μέσα στη θάλασσα. Εκεί, με το σκάψιμο, μπήκε το θαλασσινό νερό και το σκάμμα έγινε μια φυσική πισίνα ανάμεσα σε τοίχους από μάρμαρο. «Πισίνα» τη λένε και οι νέοι που πηγαίνουν σήμερα εκεί.

Ο λατόμος στην είσοδο του Μαρλά

Ο Μαρλάς μεγάλωσε δίπλα στα νταμάρια. Και στην είσοδό του, εκεί που ο δρόμος κατηφορίζει προς τη θάλασσα, στέκεται ένας μπρούτζινος λατόμος: σηκώνει τη βαριά του ψηλά, πάνω σε έναν όγκο μαρμάρου, με το βλέμμα στο Αιγαίο. Ένα μνημείο για τους ανθρώπους που έβγαλαν, με τα χέρια τους, τον χρυσό της Τήνου από το βουνό.

Κι από το βουνό, ο δρόμος του μαρμάρου περνούσε από τη θάλασσα. Στην ακτή στέκεται ακόμα η μπίγα που φόρτωνε τα μάρμαρα στα καΐκια.

Ένα νησί που ζει με το μάρμαρο

Το μάρμαρο δεν είναι για την Τήνο μόνο πρώτη ύλη. Είναι τα περιστεριώνες, τα υπέρθυρα, οι κρήνες, τα καμπαναριά. Είναι τα χέρια των Τήνιων μαρμαροτεχνιτών που βοήθησαν να χτιστεί η Αθήνα και τόσες άλλες ελληνικές πόλεις τον 19ο αιώνα. Είναι ο Πύργος, το χωριό των γλυπτών, με το Μουσείο Μαρμαροτεχνίας, όπου εκτίθεται ακόμα και το παλιό βαγονέτο ενός λατομείου.

Και είναι μια τέχνη που ο κόσμος αναγνώρισε: το 2015, η τηνιακή μαρμαροτεχνία εγγράφηκε στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.

Γι’ αυτό, κάθε φορά που ένας όγκος πράσινου κατεβαίνει από τα βουνά μας, αξίζει να σταθούμε μια στιγμή. Δεν φεύγει απλώς μια πέτρα. Φεύγει ο χρυσός της Τήνου — και ταξιδεύει στον κόσμο κουβαλώντας το όνομά της.