
Τέχνη, γαστρονομία και συζητήσεις για τη γη στο Αγάπι, λίγο πριν κριθεί στην UNESCO η κυκλαδίτικη τυροκομία
Τέχνη, παράδοση, γαστρονομία και συζητήσεις για τη γη και την παραγωγή γέμισαν τον Οκτώβριο τον παραδοσιακό οικισμό της Τήνου, με τη Φροντίδα ως κεντρική ιδέα.
Ο απολογισμός του «Αόρατου Νήματος» στο Αγάπι έρχεται λίγες μέρες πριν εξεταστεί ο ελληνικός φάκελος για την ένταξη της κυκλαδίτικης τυροκομίας στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Σε όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου, η ΝΩΜΩ ΑμΚΕ υλοποίησε στο Αγάπι μια πολυεπίπεδη καλλιτεχνική και εικαστική πρωτοβουλία, που πλαισιώθηκε από ερευνητικές, εκπαιδευτικές και γαστρονομικές δράσεις και προβολές. Η Φροντίδα ήταν η κεντρική ιδέα, ως πολιτιστική, κοινωνική και χωρική αξία, σε σύνδεση με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά των Κυκλάδων. Θεωρητικό υπόβαθρο ήταν οι «Αόρατες Πόλεις» του Ίταλο Καλβίνο, με την Τήνο και το Αγάπι να αποτελούν μια «κιβωτό μνήμης».
Όπως ενημέρωσε η Ιωάννα Τζαβάρα, εκπρόσωπος της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, ο φάκελος με την πρόταση της Ελλάδας αναμένεται να εξεταστεί στην επόμενη συνεδρίαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής της Σύμβασης, 30 Νοεμβρίου – 5 Δεκεμβρίου 2026, στο Xiamen της Κίνας.
Η συζήτηση για τη «Γη»
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (17 Οκτωβρίου), διοργανώθηκαν πάνελ που έφεραν στο ίδιο τραπέζι ανθρώπους της γης και της παραγωγής, κατοίκους, καλλιτέχνες, επαγγελματίες και ερευνητές. Στο πάνελ «Γη», σε επιμέλεια και συντονισμό του Χάρη Τζαννή, συντάκτη γαστρονομίας και ιδρυτή του Delio Food Hub, η συζήτηση επικεντρώθηκε στη σχέση της γης με την παραγωγή και τη διατροφή, με έμφαση στην τυροκομική παράδοση των Κυκλάδων.
Ο Νίκος Αλβέρτης, αγρότης και πρώην εκπαιδευτικός, συνεχίζει την καλλιέργεια άνυδρων τοπικών ποικιλιών οσπρίων, ώστε να διασωθούν οι παραδοσιακοί σπόροι και οι καλλιεργητικές πρακτικές. Σημείωσε ότι πρόκειται για δύσκολη και επίπονη εργασία, που δεν εξασφαλίζει εύκολα την οικονομική επιβίωση των νέων.
Ο Δρ γεωπόνος και ερευνητής Ροίκος Θανόπουλος, με εμπειρία από την Τράπεζα Σπόρων, αναφέρθηκε στη σημασία της διατήρησης της παραδοσιακής σποράς. Μέσα από την έρευνα και τη συλλογή σπόρων στα χωριά της Τήνου εντοπίστηκαν ακόμη και ποικιλίες που δεν καλλιεργούνται πλέον, όπως ένα παλιό είδος κριθαριού. Όπως υπογράμμισε, οι παραδοσιακοί σπόροι πρέπει να καλλιεργούνται στον τόπο τους.
Ο Τήνιος σεφ Αντώνης Ψάλτης (Μικρό Καράβι) επισήμανε ότι η καλή τοπική πρώτη ύλη είναι η βάση της ποιοτικής εστίασης και ότι οι επαγγελματίες της γαστρονομίας οφείλουν να συνεργάζονται με τους παραγωγούς. Ο συγγραφέας και αρθρογράφος Δημήτρης Ρουσουνέλος αναφέρθηκε στις πιέσεις που δέχεται ο πρωτογενής τομέας στα νησιά, από την τουριστική ανάπτυξη έως την αύξηση της αξίας της γης.

Στη συζήτηση με τους κατοίκους που ακολούθησε εκφράστηκε ανησυχία για τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Όπως σημειώνεται στο δελτίο τύπου, η γαστρονομική και πολιτιστική ταυτότητα των Κυκλάδων δεν μπορεί να διασωθεί χωρίς τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και των ανθρώπων που τον υπηρετούν.
Τήνος και Καμπανία στο ίδιο τραπέζι
Στο πάνελ «Άνθρωπος», σε επιμέλεια και συντονισμό των Νίκου Γκύζη και Μάρκου Παλαμάρη, η συζήτηση αφορούσε την παραδοσιακή οικιακή οικονομία, τις τέχνες και τη γαστρονομία σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Μίλησαν ο Μαρίνος Σουράνης (Μαραθιά, ΑΜΚΕ Ανθός Τήνου), η Sara Salandra από το διεθνές δίκτυο Slow Food, ο σεφ Raffaele Licinio (Lira, Πομπηία) με τη sommelier Giada Gordano και ο σχεδιαστής προϊόντων Βασίλης Ξενοφώντος. Τη γλωσσική διαμεσολάβηση ανέλαβε ο Αναστάσιος Δανούσης.
Τις συζητήσεις πλαισίωσαν γευσιγνωσίες τυριών και κρασιών από τις Κυκλάδες, με τον Αντώνη Ψάλτη και τον Χάρη Τζαννή, «Το Ξένο Τραπέζι» με την κουζίνα της Καμπανίας και «Το Τραπέζι της Αγάπης», όπου κάτοικοι και καλεσμένοι μαγείρεψαν μαζί. Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με το «Κοινό Τραπέζι» τηνιακών γεύσεων, σε επιμέλεια του Αντώνη Ψάλτη. Παρόντα ήταν και ιδρυτικά μέλη της πρωτοβουλίας Slow Wine Ελλάδας.
Έκθεση στο σχολείο, στον νερόμυλο και στην Αγία Σοφία

Από τις 9 έως τις 25 Οκτωβρίου, η ομαδική εικαστική έκθεση σε επιμέλεια της Ελένης Γλύνη φιλοξενήθηκε στο παλιό πετρόχτιστο Δημοτικό Σχολείο, που άνοιξε ειδικά για τον σκοπό αυτό, αλλά και στον ανακαινισμένο νερόμυλο και στο ξωκλήσι της Αγίας Σοφίας. Συμμετείχαν οι Δημήτρης Αναστασίου, Ελένη Γλύνη, Αλεξάνδρα Γρυπάρη, Γιάννης Ευθυμίου, Αλέκος Κυραρίνης, Κωνσταντίνος Λαδιανός, Αλέξανδρος Λάιος, Εμμανουήλ Μπιτσάκης, Λευτέρης Ναύτης, Αχιλλέας Παπακώστας, Νίκος Ποδιάς, Δημήτρης Σκαλκώτος και Μάρω Φασουλή.
Μεγάλη απήχηση είχε η περιπατητική performance «Κοινωνία» της Ιταλίδας καλλιτέχνιδας Nerina Cocchi (InOutput), με μνήμες και ιστορίες γυναικών του νησιού. Συμμετείχαν μέλη του Χορευτικού Συλλόγου Γυναικών Τήνου, του χορευτικού σωματείου «Εν Συνθέσει» και του Διεθνούς Συμβουλίου Χορού – Τμήμα Τήνου, ενώ το φινάλε έγινε με μια μουσική συνάντηση στον Άγιο Αγαπητό, που άνοιξε ειδικά για την εκδήλωση. Προβλήθηκε επίσης το ντοκιμαντέρ «Πώς να ζούμε στη Γη» του Fredi Devas.
Το Αγάπι, σε απόσταση 14 χιλιομέτρων από τη Χώρα, ονομαζόταν τον Μεσαίωνα «Πέρασμα» και πήρε το σημερινό του όνομα από τον ναό του Αγίου Αγαπητού. Από εκεί ξεκινά η κοιλάδα που καταλήγει στην πεδιάδα της Κώμης.
Το «Αόρατο Νήμα» διοργανώθηκε από τη ΝΩΜΩ ΑμΚΕ με τη στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου, σε συνεργασία με το Slow Food / Slow Wine και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Συνδιοργανωτές: Δήμος Τήνου και Σύλλογος του χωριού Αγάπη.
Περισσότερα: nwmw.gr
Φωτογραφίες: ΝΩΜΩ ΑμΚΕ
