Γιατί στην Τήνο ανοίγουν τα βαρέλια με το νέο κρασί στις 11 Νοεμβρίου; Ο π. Μάρκος Φώσκολος για ένα έθιμο που ήρθε από τη Βενετία
Του Αγίου Μηνά ανοίγουν τα βαρέλια με το καινούργιο κρασί. Γιατί όμως εκείνη τη μέρα; Ο π. Μάρκος Φώσκολος πιάνει το νήμα από τη μεσαιωνική Βενετία και το φέρνει ως το Κάστρο της Τήνου και την Καρδιανή.
Ανήμερα του Αγίου Μηνά γράφαμε για τη γιορτή στην Καρδιανή, τη μέρα που «ανοίγουμε τα κρασιά». Ένα ερώτημα, όμως, έμενε: γιατί στις 11 Νοεμβρίου;
Την απάντηση τη δίνει ο π. Μάρκος Φώσκολος, συγγραφέας του έργου «Το Ιστορικό Αρχείο Τήνου». Το κείμενό του δημοσιεύεται ολόκληρο, όπως το έγραψε.
Όπως συνήθιζαν τον μεσαίωνα, κάθε δραστηριότητά τους οι άνθρωποι την έθεταν κάτω από την προστασία ενός αγίου, για να βοηθήσει απ’ τον παράδεισο, ώστε όλα να πάνε καλά και στην περίπτωσή μας, «το κρασί να μην ξινίσει». Έτσι το άνοιγμα των βαρελιών, ώστε όχι μόνο να δοκιμάσουν το νέο κρασί που έχει συμπληρώσει στο βαρέλι του ένα καλό μήνα, αλλά και να πιούνε και να κεράσουν, τέθηκε κάτω από την προστασία του Αγίου Μηνά, του φίλου του Χριστού. Αλλά γιατί του Αγίου Μηνά και όχι κάποιου άλλου αγίου; Χρειάζεται απάντηση στα εύλογα αυτά (και άλλα…) ερωτήματα που τίθενται σχετικά. Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά και ας πάμε στη μεσαιωνική Βενετία, απ’ όπου αρχίζει η ιστορία…
Στις 11 Νοεμβρίου η καθολική Εκκλησία, εκτός από τον Άγιο Μηνά γιορτάζει και τη μνήμη του Αγίου Μαρτίνου, του οποίου ο βίος φαίνεται σαν παράλληλος προς εκείνον του Αγίου Μηνά. Ο Άγιος Μαρτίνος, του οποίου ένα υπέροχο πίνακα οφείλουμε στον μεγάλο Θεοτοκόπουλο, είχε ζήσει στη Γαλλία, ήταν επίσης στρατιωτικός άγιος που τύλιξε ένα φτωχό ζητιάνο (που ήταν ο Χριστός) με τον στρατιωτικό του μανδύα. Η ευλάβεια των πιστών για τον Άγιο Μαρτίνο είχε γενικευτεί και οι βαρελοποιοί της Βενετίας (και όχι μόνο…) τον είχαν προστάτη του σωματείου τους και γιόρταζαν τη μνήμη του ανοίγοντας εκείνη την ημέρα της γιορτής του τα βαρέλια τους, σε ένα πανδαιμόνιο εκδηλώσεων στην πόλη τους με γλέντια και άφθονο κρασί.
Την ημέρα εκείνη, 11 Νοεμβρίου, όρισαν και οι Βενετοί στην Τήνο να παρουσιάζονται στο Κάστρο οι κάτοικοι φέροντας το αναλογούν ποσόν κρασιού για τον φόρο της παραγωγής τους, που δεν ήταν λίγος. Οι «γενναιόδωροι» διοικητές, αφού έπαιρναν το ποσόν που ήθελαν για να περάσουν τον χρόνο τους, καθώς και όσο επιθυμούσαν οι μισθοφόροι του στρατιωτικού σώματος, το υπόλοιπο το έθεταν στη διάθεση των κατοίκων σε ένα ξέφρενο πανηγύρι στο Κάστρο. Η γιορτή προέβλεπε τη Θ. Λειτουργία στην εκκλησία του Αγίου Μηνά (που ήταν διπλή λατρείας -του Αγίου Μηνά και του Αγίου Μαρτίνου- και γινόταν και η ορθόδοξη και η καθολική λατρεία) που βρισκόταν στη ρίζα του τείχους, στον δρόμο που οδηγούσε προς τον Τριπόταμο, και μετά άρχιζε το γλέντι. Όλοι οι κάτοικοι ήταν ευπρόσδεκτοι και η διοίκηση πρόσφερε το κρέας από τα μοσχάρια και τους χοίρους που εκείνη την εποχή τους έσφαζαν. Όλα, λοιπόν δωρεάν, προσφορά του κράτους.
Κάποια στιγμή το κράτος συνέρχεται και με διάταγμα επέτρεπε τη δωρεάν διανομή κρασιού, αλλά όχι και κρέας… Το ίδιο συνέβαινε και στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, η οποία επίσης πανηγύριζε στο Ηράκλειο τον προστάτη της Άγιο Μηνά και όπου συνεχιζόταν το έθιμο του ανοίγματος των βαρελιών, αφού και εκεί το αντίστοιχο σωματείο των βαρελοποιών γιόρταζε τη μνήμη των Αγίων Μηνά και Μαρτίνου με αντίστοιχες φιέστες.
Και στην Καρδιανή, όπου και όμορφη ιστορική εκκλησία του Αγίου Μηνά, τηρούταν και τηρείται το έθιμο του ανοίγματος των βαρελιών.
Βενετσιάνικης καταγωγής έθιμο, λοιπόν, στην Τήνο, που σώζεται ως και σήμερα. Καλό είναι να ξέρουμε την προέλευσή του…
Χρόνια πολλά στους Καρδιανιώτες, πρώτα-πρώτα και μετά σε όσους αγαπούν το κρασί και το τιμούνε με ένα βαρέλι στο κατώι τους…
π. Μάρκος Φώσκολος
Ποιος είναι ο π. Μάρκος Φώσκολος
Ο π. Μάρκος Φώσκολος είναι Αρχειοφύλακας της Καθολικής Αρχιεπισκοπής Νάξου – Τήνου, με πολυετή έρευνα στην ιστορία του νησιού.
Τον Αύγουστο παρουσιάστηκε στο Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού ο πρώτος τόμος του έργου του «Το Ιστορικό Αρχείο Τήνου, Ι. 13ος – 15ος αιώνας», έκδοση της Αδελφότητας των εν Αθήναις Τηνίων. Για το βιβλίο έγραψε και το «Ποντίκι».
Στη φωτογραφία, σε ομιλία του.
📅 Όλες οι γιορτές και τα πανηγύρια του νησιού, μήνα με τον μήνα, στο Εορτολόγιο της Τήνου.
Το κείμενο είναι του π. Μάρκου Φώσκολου. Η εισαγωγή, η εικονογράφηση και οι λεζάντες είναι του Tinos LIVE TV.
Εικόνες: Πάολο Βερονέζε, «Άγιος Μηνάς», Galleria Estense, Μόντενα · Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, «Ο Άγιος Μαρτίνος και ο ζητιάνος», Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης, Ουάσιγκτον · Olfert Dapper, Άμστερνταμ 1688 · χάρτης εξωφύλλου: Jacob von Sandrart, Νυρεμβέργη 1687 (Wikimedia Commons, κοινό κτήμα)
Φωτογραφίες: social media